AMSTERDAM - Premier Balkenende heeft woensdag een verrassingsbezoek afgelegd in Irak. De minister-president bezocht de Nederlandse militaire basis in As Samawah. Namens de regering sprak hij de volledige steun uit voor het werk van de ruim 1100 Nederlandse militairen in Irak, in "moeilijke en onzekere tijden". Hij verwees daarmee rechtstreeks naar de aanhouding en latere vrijlating van de 43-jarige marinier Erik O.

Staatssecretaris Van der Knaap vergezelde Balkenende. Het bezoek is om veilgheidsoverwegingen niet eerder aangekondigd. Volgens Van der Knaap was Balkenende al langer van plan naar Irak te gaan.

Balkenende sprak zo'n 350 manschappen toe in de eetzaal van het marinierskampement in het Iraakse As Samawah. De premier was daar woensdag om 15.15 uur per transporthelikopter aangekomen voor een bliksembezoek aan de mariniers.

Schietincident

"Ik ben me zeer bewust van de de pijn die u heeft over de nasleep van het schietincident", zei Balkenende over het besluit om de 43-jarige sergeant-majoor Erik O. op verdenking van moord, doodslag dan wel dood door schuld aan te houden. "Dit was geen besluit van Defensie of van de politiek", zei Balkenende.

Arrestatie

Hij wees meerdere keren op de onzekerheid die er voor de mariniers de afgelopen dagen heerste als gevolg van de arrestatie en op de onduidelijkheid over de precieze toedracht van het incident. Hij ontkende dat er sprake is van onzekerheid over de vraag wanneer een marinier geweld mag gebruiken.

Commotie

Balkenende zei dat alle commotie in Nederland voor hem een bewijs was van het grote meeleven van de Nederlandse bevolking. "Dat zegt iets over de waardering voor uw werk. U doet zeer belangrijk werk voor de toekomst van Irak en daarvoor wil ik met dit bezoek respect tonen", aldus de premier.

Bezoek

Het bezoek van Balkenende is enige weken geleden in het diepste geheim gepland. Eerder deze week werd de knoop doorgehakt om het bliksembezoek inderdaad te brengen. Staatssecretaris Van der Knaap is al een dag in Irak. Balkenende vertrekt woensdagavond al weer om ongeveer 19.00 uur.

Na afloop van zijn toespraak voor de manschappen stelde Balkenende uitdrukkelijk dat het schietincident en de vrijlating dinsdag van de nog altijd van moord verdachte Erik O. van geen enkele invloed is geweest op de uiteindelijke planning van zijn bezoek. Hij zei verder begrip te hebben voor sentimenten in Nederland van onrecht over de handelwijze van het Openbaar Ministerie. "Maar", zei Balkenende, "militairen en het Openbaar Ministerie hebben gescheiden verantwoordelijkheden. Zo werkt de rechtsstaat."

Balkenende maakte ook kennis met de Britse generaal-majoor Stewart, die commandant is van de multinationale divisie, waaronder de Nederlanders vallen. Opmerkelijk was dat Stewart toegaf dat hij zeer verbaasd was geweest over het optreden van het Nederlands OM.

"Wij Britten weten uit eigen ervaring, onder meer vanuit Noord-Ierland, dat je een onderzoek eerst goed moet afronden voor dat je een verdenking publiekelijk maakt. Dit was zeker niet de beste methode."