ARNHEM - De rechter-commissaris in Arnhem heeft dinsdag besloten dat het Openbaar Ministerie (OM) de 43-jarige marinier die wordt verdacht van het doodschieten van een Irakese man op vrije voeten moet stellen. De betrokken sergeant-majoor is volgens zijn advocaat G.J. Knoops "zeer opgelucht en blij." De man wordt uiterlijk woensdagochtend in vrijheid gesteld.

De marinier blijft wel verdachte. Volgens het OM zou hij zich maximaal aan moord en minimaal aan dood door schuld schuldig hebben gemaakt.

Quick Reaction

De betrokken militair maakte deel uit van de Quick Reaction Force van het Nederlandse mariniersbataljon, onderdeel van de stabilisatiemacht SFIR in Irak. Op zaterdag 27 december moesten Nederlandse mariniers in de buurt van het zuidelijk gelegen As Samawah een groep plunderaars uiteenjagen. Die zou het hebben voorzien op een container die van een vrachtwagen was gevallen.

Bij die actie zijn waarschuwingsschoten gelost. Het Irakese slachtoffer werd dodelijk getroffen door een Nederlandse kogel. De Koninklijke Marechaussee en het OM begonnen daarop een onderzoek, waarna er een verdenking tegen de marinier rees.

Voorarrest

"Dit is een ernstige gebeurtenis met een dodelijk slachtoffer", aldus persofficier M. de Weert. "Dat is de reden waarom het OM wilde dat de militair in voorarrest bleef." Hoewel het OM geen beroep instelt tegen de beslissing van de rechter-commissaris, handhaaft het zijn standpunt dat de verdachte ten onrechte heeft geschoten.

De baas van het OM, J. de Wijkerslooth, vindt dat het onderzoek naar de marinier "onverminderd moet doorgaan". "Het blijft de vraag of de militair gericht had mogen schieten", zei hij. Het is volgens De Wijkerslooth van belang dat alle vragen die nu open liggen een antwoord krijgen. Daarna moet de balans worden opgemaakt over wat er precies is gebeurd en wat voor strafrechtelijke gevolgen dat moet hebben, meent hij.

Volgens raadsman Knoops, die de militair omschreef als "iemand met een gigantische staat van dienst die verscheidene malen is gedecoreerd", zijn er inmiddels voor zijn cliënt ontlastende verklaringen van zowel collega-mariniers als Irakezen. Daaruit zou onder meer moeten blijken dat er niet gericht en met dodelijke opzet is geschoten.

In de lucht en grond

Knoops verklaarde dat zijn cliënt een keer in de lucht en een keer in de grond heeft geschoten. Na het lossen van de schoten is geruime tijd onduidelijk geweest wat de gevolgen waren. Tenslotte was er sprake van een lijk, aldus de raadsman. Knoops zegt dat de rechter-commissaris bij de voorgeleiding van de marinier heeft vastgesteld dat er onvoldoende concreet bewijs is voor de stelling dat de militair bewust en met opzet heeft gedood.

Blij

Staatssecretaris Van der Knaap van Defensie reageerde dinsdag opgetogen over de vrijlating van de marinier. Van der Knaap legt momenteel een bezoek van enkele dagen af aan Nederlandse militaire eenheden in Irak. Volgens de staatssecretaris staan hij en minister Kamp volledig achter de mariniers, maar moet er ruimte zijn voor onderzoek van incidenten.

De Nederlandse militairen in Irak verwijten justitie dat hun collega als een moordenaar is neergezet. Van der Knaap zal hen uitleggen dat het ministerie van Defensie en het OM gescheiden verantwoordelijkheden hebben. "Ik heb groot vertrouwen in de marechaussee, het OM en ons rechtssysteem. Ik zal de mariniers zeggen dat zij dat vertrouwen ook moeten hebben. Het is ook in hun belang dat militairen gecontroleerd worden door een onafhankelijke instantie."

Op de vingers

Ook de militaire vakbonden reageerden blij op de uitspraak van de rechter-commisaris. De vakbond AFMP meent dat de rechter-commissaris het OM gevoelig op de vingers heeft getikt. "Het OM heeft te hoog van de toren geblazen", aldus woordvoerder W. van den Burg. "Het moet nu inbinden."

Maar woordvoerder J. Debie van de vakbond VBM/NOV tempert het optimisme. "De marinier is er nog niet vanaf. We moeten afwachten wat er verder tegen hem wordt ondernomen."

'Zeperd'

Volgens het Tweede-Kamerlid Bakker (D66) heeft het Openbaar Ministerie "een enorme zeperd behaald". "Ik snap niet hoe ze zo stom hebben kunnen zijn." Volgens Bakker is het terecht dat er onderzoek wordt ingesteld na een dergelijk ernstig voorval. Maar het gaat volgens hem veel te ver om de militair meteen op te sluiten en van moord te beschuldigen, zonder acht te slaan op ontlastende verklaringen van getuigen. "Dit is echt onzorgvuldig."

De ministers Donner en Kamp moeten volgens het D66-Kamerlid betere gedragsregels vastleggen waaraan officieren van justitie zich moeten houden bij onderzoek naar militairen op buitenlandse missies. De officieren van justitie moeten het onderzoek volgens hem zo uitvoeren zonder dat militairen onzeker worden over de vraag wat wel en wat niet is toegestaan bij militair optreden.