DEN HAAG - Een week nadat een Irakees door een kogel uit een geweer van een Nederlandse marinier werd gedood, hebben de mariniers afgelopen zaterdag opnieuw waarschuwingsschoten moeten lossen bij twee incidenten. Dat heeft het ministerie van Defensie maandag gemeld. De Koninklijke Marechaussee onderzoekt de toedracht van de twee nieuwe incidenten, waarbij door Nederlands optreden geen doden of gewonden vielen.

Bij het eerste incident gedroeg een groep van ongeveer honderd Iraakse plunderaars zich agressief, toen ze een Amerikaanse brandstoftruck aanvielen op de route tussen As Samawah en Basra. Nederlandse mariniers losten twee series waarschuwingsschoten.

Het tweede incident speelde zich af in As Samawah, de hoofdstad van de 'Nederlandse' provincie Al Muthanna in het zuiden van Irak. Irakezen werden in het centrum van de stad vanuit een gebouw beschoten. Daarbij raakten zeker vijf Irakezen gewond en viel mogelijk een dode.

Waarschuwingsschoten

De woedende menigte wilde daarop de schutters naar buiten sleuren. De Iraakse politie grendelde het gebouw af, maar had daarvoor de hulp nodig van de snelle reactiemacht van de mariniers. Die losten drie waarschuwingsschoten toen ze door de menigte werden bekogeld met stenen. De Iraakse politie arresteerde uiteindelijk twintig tot dertig mensen.

De incidenten doen denken aan een incident op 27 december, waarbij Nederlandse mariniers ook waarschuwingsschoten losten en waarbij een Irakees dodelijk werd getroffen door een Nederlandse kogel. Het OM in Arnhem verdenkt een 43-jarige marinier wegens dit incident van moord, dan wel dood door schuld dan wel doodslag. De marinier wordt dinsdag voorgeleid aan de rechter-commissaris.

Zorgvuldige rechtsgang

De aanhouding van de 43-jarige sergeant-majoor en de verdenking van het Openbaar Ministerie leidden de afgelopen dagen tot commotie en onrust bij defensievakbonden en Tweede-Kamerleden. Chef-defensiestaf luitenant-admiraal Kroon en de vakbonden voor defensiepersoneel hielden maandagmiddag spoedoverleg op het ministerie in Den Haag.

Een woordvoerder van de chef-defensiestaf stelde na afloop dat Kroon tegenover de vakbondsvoorzitters heeft gewezen op de zorgvuldige rechtsgang en de gescheiden verantwoordelijkheden van het ministerie van Defensie en het Openbaar Ministerie. Defensie weet dan ook inhoudelijk niets meer dan publiekelijk bekend is over het onderzoek van de Koninklijke Marechaussee dat onder leiding staat van een officier van justitie.

Adequaat

Wel betaalt defensie de advocaatkosten van de 43-jarige marinier, die waarschijnlijk geen lid is van een van de defensievakbonden. Volgens Kroon is er geen sprake van onrust of onzekerheid bij de Nederlandse militairen over wanneer ze geweld mogen gebruiken en wanneer niet. "De geweldsinstructies zijn duidelijk, adequaat en robuust", aldus de woordvoerder van Kroon. Vooral de vakbond AFMP had gewaarschuwd voor onzekerheid over de geweldsinstructies.

Voorzitter W. Van den Burg van de AFMP was na afloop van het gesprek zeer teleurgesteld. "Dit stelde helemaal niets voor. Defensie moet van hun eigen commandant ter plekke meer weten, maar dat willen ze niet zeggen."

Merkwaardig

Volgens Van den Burg blijft de onzekerheid over de geweldsinstructies. "Het gaat niet om de tekst, het gaat om de toepassing. Irak is niet de Kalverstraat." Hij is nog steeds van mening dat het OM in Arnhem veel te snel op de verdenking van moord is gekomen. Ook zijn collega J. Debie van de bond VBM/NOV noemt het optreden van het OM merkwaardig. Hij noemt de woordvoering afkeurenswaardig.

Voorzitter J. Kleian van de vakbond ACOM zei maandag dat Kroon de bonden heeft gezegd dat de zogeheten geweldsinstructies voor de mariniers exact dezelfde als die van de Britten, alleen vertaald in het Nederlands.

Minister Kamp van Defensie is momenteel op vakantie maar laat zich op de hoogte houden over de ontwikkelingen. "De minister is van mening dat defensie geen bemoeienis behoort te hebben bij het onderzoek door de marechaussee en het OM", aldus de woordvoerder van Kamp. Staatssecretaris Van der Knaap, die later deze week een bezoek brengt aan de Nederlandse militairen in Irak, zal diezelfde boodschap overbrengen aan de mariniers in Irak.