RIJSWIJK - Burgemeesters hebben verdeeld gereageerd op het plan van minister De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing) om hen in allemaal te ontslaan. De Graaf wil tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2006 ook burgemeestersverkiezingen houden.

Vrijdag stemde de ministerraad in met zijn hoofdlijnennotitie. Het plan werd gelijk gelanceerd met het kabinetsvoorstel om een groot deel van de macht over de politie over te dragen van de burgemeester aan de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken.

'Onzalig' en 'prima'

De bonden voor burgemeesters reageerden geschokt en noemden het plan om in een keer overal een gekozen burgemeester in te voeren "onzalig". Maar een meerderheid van 64 procent de Nederlandse bevolking vindt het een prima plan, zo bleek vrijdag uit een peiling door Maurice de Hond voor het SBS6-programma Stem van Nederland.

Minister De Graaf wil van de burgemeester een "lokale regeringsleider" maken. De nieuwe burgemeester mag de wethouders van zijn of haar voorkeur voordragen aan de gemeenteraad en hun taken verdelen. Hij of zij mag de raad ook voorstellen de wethouders te ontslaan en hij wordt verantwoordelijk voor het ambtenarenapparaat. Maar de gekozen burgemeester kan de raad niet ontbinden, zoals de raad ook niet de burgemeester naar huis kan sturen.

Uitzonderingen

Op dit moment worden burgemeesters voor zes jaar benoemd door de Kroon. De door de bevolking uitgekozen burgemeester blijft aan voor vier jaar en kan alleen worden afgezet in uitzonderingsgevallen, zoals bijvoorbeeld fraude. Maar dat is nog niet precies geregeld in de hoofdlijnennotitie.

Geen respect

De regeringspartijen CDA, VVD en D66 willen snel af van de huidige procedure. Die is, zo stelde De Graaf, in de loop der jaren flink uitgehold. De SP verwacht echter dat het conflicten oplevert over de verkiezingsbeloften die burgemeester en de gemeenteraad elk waar moeten maken. De ChristenUnie noemt het plan zelfs onverantwoord. De christelijke partij was altijd al tegen een gekozen burgemeester. Maar de partij vreest nu vooral dat De Graaf zo'n haast heeft, dat het niet bedachtzaam gebeurt. De christenen vinden het plan bovendien niet getuigen van respect voor de zittende burgemeesters.

De bonden AbvaKabo en de burgemeestersbond VBBB benadrukken dat de huidige burgemeesters niet zomaar op straat mogen komen te staan. Ook niet als ze zich wel verkiesbaar hebben gesteld, maar de strijd hebben verloren.

Schijnvertoning

De voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, burgemeester Pop van Haarlem waarschuwt voor een schijnvertoning. De meeste burgemeesters zijn er tegen dat ze voortaan worden gekozen.

Een minderheid is voor, mits de burgemeester echt een machtige positie krijgt. Maar in het voorstel van De Graaf is daar echter geen sprake van, aldus Pop. Zo mag de burgemeester wel wethouders voordragen, maar de gemeenteraad benoemt ze. Pop vreest dat de continuïteit van het plaatselijk bestuur gevaar loopt. Want ook alle wethouders verdwijnen in maart 2006. "En er komen veel mensen op straat te staan."

Wachtgeld

Dat vindt ook PvdA-burgemeester Ter Horst uit Nijmegen, zij vreest dat dit het kabinet een bom wachtgeld gaat kosten. Hoewel geen principieel tegenstander van de gekozen burgemeester, verwacht ze niet dat ze zich kandidaat stelt. Zij zou het anders invoeren.

Haar partijgenoot J. Cohen uit Amsterdam is in principe voorstander. Hij moest zich nog over de plannen buigen, maar zal waarschijnlijk wel meedoen aan een verkiezing. De Rotterdammer Opstelten (VVD) was dik tevreden over de notitie. De CDA'er W. Everts uit het Groningse Bedum vertikt het om "in 2006 de zeepkist op te gaan".

De straat op

De burgemeester van Zutphen is D66'er en zeker positief. Zijn Arnhemse collega P. Krikke (VVD) vindt het juist goed als alle burgemeesters tegelijk gekozen moeten worden. Haar partijgenoot Jorritsma (Almere) doet in elk geval niet mee, tenzij de voorstellen veranderen. Zij vraagt zich nu af of burgemeesters straks ook de straten af moeten schuimen om stemmen te winnen.