AMSTERDAM - "Willem-Alexander is een fascist, hij is een racist. En ik wist dat de koningin hier zou komen." Dat waren de woorden van Karst Tates, de man die op Koninginnedag in Apeldoorn 'zeer waarschijnlijk' een aanslag op de koninklijke familie wilde plegen.

Dat is een van de uitkomsten van het onderzoek (video) dat de Nationale Recherche (NR) deed naar de aanslag op 30 april in Apeldoorn.

De fatale rit kostte aan in totaal acht mensen het leven, onder wie de dader zelf. Ook vielen er vele gewonden.

De aanslag op leden van de koninklijke familie was de daad van één man. Karst Tates heeft geen hulp gehad bij het voorbereiden en uitvoeren van de aanval.

Motief

Het motief van Tates is tijdens het onderzoek niet duidelijk geworden. Hij was wel kritisch op het Koninklijk Huis, maar hing niet een ideologie of levensbeschouwing aan die een dergelijke daad zou verklaren.

Tates zou de monarchie geldverspilling hebben gevonden. Een familielid plaatste die opvatting in zijn brede afkeer van maatschappelijke instellingen.

Afzetting

Tates reed 112 kilometer per uur toen hij op 30 april de afzetting langs de route raakte. Dat blijkt uit technisch onderzoek. Voorafgaande aan zijn dodemansrit is hij tweemaal gezien door getuigen, onder meer op de plek waar later de aanslag zou gebeuren.

Op 30 april werd Tates al om half elf op de kruising van de Loolaan en Jachtlaan gezien. Volgens een getuige leek het alsof hij familie zocht. Op dat moment stond het publiek alleen langs de kant van de weg en niet op de kruising.

Een uur voor de aanslag werd de pleger gezien bij de Bosweg, waar de zwarte Suziki Swift stond. Mogelijk heeft hij in de tussentijd de koninklijke stoet geobserveerd. Tates, die de buurt goed kende omdat hij van 1999 tot 2004 in Apeldoorn woonde, had een verrekijker bij zich.

Publiek

Als er geen publiek had gestaan, had Karst Tates mogelijk de bus weten te bereiken waarin de koninklijke familie tijdens Koninginnedag door Apeldoorn reed.

Nadat Tates met zijn auto het publiek had geraakt, heeft hij de auto niet meer bestuurd. De aanslagpleger heeft volgens de recherche geen actie ondernomen, om de aanrijding met het publiek te voorkomen.

Aangekondigd

Tates heeft zijn aanslag tegen de koninklijke familie in 2004 aan een oud-werkgever aangekondigd. Die persoon heeft dat in een verklaring aan de Nationale Recherche gezegd.

De getuige: ''Toen heeft Karst tegen mij gezegd dat we nog wel eens van hem zouden horen, dat hij op tv zou komen. Hij zei dat hij beroemd zou worden. Hij heeft dit gezegd waar mijn vrouw en zoon bijstonden.''

De Nationale Recherche benadrukt dat er slechts een verklaring is afgelegd over een voorval waarbij Tates met de gedachte lijkt te hebben gespeeld een aanslag op het koninklijk huis te plegen.

Antiburgerlijk

Familie en vrienden typeren Tates als antiburgerlijk en anti-alles, zo staat in het rapport van de recherche. Documenten, boeken, aantekeningen en tatoeages suggereren wel een affiniteit met rechts-radicale ideeën.

Zo verdiepte Karst Tates zich in de oude Noordse volkeren en in het runenschrift. Ook las hij werken van Nietzsche en Céline, maar ook heel andere dingen, aldus de Nationale Recherche.

''De conclusie is dat Tates waarschijnlijk niet een bepaalde levensbeschouwing of ideologie aanhing die voor hem als inspiratiebron of legitimatie diende voor een aanslag'', staat in het onderzoeksrapport naar de aanslag op Koninginnedag.

Wat hem uiteindelijk dreef om op 30 april 2009 op de koninklijke bus af te rijden, is niet meer volledig te herleiden.

Psychische stoornis

Er zijn geen aanwijzingen dat Karst kampte met een psychische stoornis. Dat liet hoofdofficier Bart Nieuwenhuizen van het landelijk parket vrijdag weten.

Het onderzoeksrapport maakt melding van een psychisch onderzoek dat nog gaande is, maar volgens Nieuwenhuizen is dat onderzoek inmiddels afgerond en kwam er geen psychische stoornis aan het licht.

Voorbereidingen

De dader had slechts enkele voorbereidingen getroffen, aldus de NR. Het is volgens de recherche aannemelijk dat Tates niet wist dat er mensen op de kruising stonden op het moment dat hij vanaf de Boslaan vertrok voor de fatale rit.

Al rijdend heeft Tates een aantal keren geclaxonneerd, maar nooit heeft hij snelheid geminderd, blijkt uit het onderzoek. Technisch onderzoek heeft niet laten zien dat hij heeft geremd.

C2000

Kort na de aanslag haperde het communicatienetwerk C2000 van de hulpdiensten. Ook waren er verbindingsproblemen met het gsm-netwerk.

Het C2000-systeem bleef in de lucht maar voor hulpverleners leek het kort na het incident of deze buiten functie was. Hierdoor hebben functionarissen ter plaatse zelfstandig zonder beraad besluiten moeten nemen, aldus de inspectie.

Volgens Minister Guusje ter Horst (Binnenlandse Zaken) moeten de voorzitters van de veiligheidsregio's duidelijk maken of de procedures helder zijn en of er voldoende geoefend is.

Daarnaast wordt nagegaan of de capaciteit van het communicatiesysteem binnen de beschikbare frequentieruimte verbeterd kan worden.

Uitspraken

In het rapport is te lezen welke uitspraken Tates deed:
''Ja, ik heb het bewust gedaan.''
''Willem-Alexander is een fascist, hij is een rascist en ik wist dat de koningin hier zou komen.''
Op de vraag 'Wilde je tegen de bus aanrijden?': ''Ja.''

In de ambulance naar het ziekenhuis zei Karst Tates nog het volgende:
''Ik ben gezond en gebruik geen medicijnen.''
In het Duits zei Karst Tates onder meer nog dat hij veel hoofdpijn had.