GDANSK - ''Zeventig jaar geleden opende de Duitse invasie van Polen het meest tragische hoofdstuk van de Europese geschiedenis.'' Dat zei bondskanselier Angela Merkel dinsdag bij een ceremonie in het Poolse Gdansk, waar het begin van de Tweede Wereldoorlog werd herdacht.

''Ik buig voor de slachtoffers'', verklaarde de christendemocrate. ''Ik herdenk de zes miljoen Joden en alle anderen die in Duitse concentratie- en vernietigingskampen een gruwelijke dood zijn gestorven."

"Ik herdenk de vele miljoenen mensen die hun leven in de strijd en het verzet tegen Duitsland hebben gelaten. Ik herdenk allen die onschuldig door honger, kou en ziekte, door het geweld van de oorlog en zijn gevolgen moesten overlijden'', sprak Merkel.

Gdansk

In de vroege ochtend van 1 september 1939 vuurde een oorlogsschip van het leger van nazi-Duitsland de eerste bommen af op een Pools militair complex bij Gdansk. Deze militaire operatie markeerde het begin van WOII.

Polen probeerde de aanval af te slaan, maar ongeveer twee weken later viel het leger van de Sovjet-Unie Oost-Polen binnen. Dit voelde voor de Polen ''als een dolkstoot in de rug'', zei de Poolse president Lech Kaczynski tijdens de herdenking.

Wantrouwen

Uit de woorden van Kaczynski blijkt dat het wantrouwen tussen Polen en Rusland over de Tweede Wereldoorlog tot op de dag van vandaag aanhoudt. Kort voor de Duitse invasie in Polen hadden het Derde Rijk en de Sovjet-Unie afgesproken Polen te verdelen en elkaar niet te zullen aanvallen.

Met dat zogeheten Molotov-Von Ribbentrop Pact was het lot van het land bezegeld.

Rusland

Het pact ligt nog altijd gevoelig in Rusland. Het Kremlin ziet de Sovjet-Unie als slachtoffer en als bevrijder van het nazisme. De Russische premier Vladimir Poetin hekelde bij de ceremonie in Gdansk dan ook de ''aanhoudende pogingen'' om het Duits-Russische verdrag de schuld te geven van de Tweede Wereldoorlog, ook al erkende hij dat het pact ''moreel onaanvaardbaar'' was.

''Veel partijen hebben heel veel fouten gemaakt. Al deze handelingen maakten de enorme agressie van nazi-Duitsland mogelijk'', aldus Poetin.

Verantwoordelijkheid

Een topman van de Russische inlichtingendienst SVR ging nog een stap verder. Uit onlangs openbaar gemaakte documenten blijkt volgens generaal-majoor Lev Sotskov dat Polen eind jaren dertig heulde met de nazi's om zich samen met de Duitsers tegen de Sovjet-Unie te keren.

''Natuurlijk ligt de verantwoordelijkheid voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog voor een deel bij Polen. Daarom proberen ze historische feiten te verdraaien'', concludeerde Sotskov.

Balkenende

Bij de herdenking was ook premier Jan Peter Balkenende aanwezig. Hij onmoette eerder op de dag de Russische premier Vladimir Poetin. De twee spraken onder meer over de komende G20-top in Pittsburgh en de internationale onderhandelingen over het klimaat.

Volgens een woordvoerder van Balkenende heeft de premier ook waarderende woorden overgebracht vanwege de ''verzoenende stappen'' die Poetin de afgelopen dagen heeft gezet in de richting van Polen.

Keulen

Ook elders in Europa werd dinsdag stilgestaan bij het begin van de Tweede Wereldoorlog. In het centrum van de Duitse stad Keulen werd een monument onthuld voor de tienduizenden Duitsers die tijdens de Tweede Wereldoorlog weigerden voor Hitler te vechten.

Het is het eerste gedenkteken in Duitsland voor deserteurs en dienstweigeraars. De weigeraars werden nog lang na de oorlog gezien als verraders. Pas in 2002 werden ze gerehabiliteerd.

Merkel herdenkt