Wetenschappers zochten in het afgelopen jaar naar het kleinste deeltje op aarde, de ideale lichaamsvorm en zelfs naar de verschrikkelijke sneeuwman. Wat zijn de belangrijkste en boeiendste wetenschappelijke ontdekkingen van 2008?

Het meest beruchte experiment van het jaar begint in september in de Zwitserse stad Genève, waar de grootste deeltjesversneller ter wereld wordt opgestart. In de 27 kilometer lange ondergrondse tunnel willen onderzoekers protonen met de lichtsnelheid tegen elkaar laten botsen, om zo de kleinste elementen op te sporen waaruit het heelal is opgebouwd.

Maar de zogenaamde Large Hadron Collider kent geen goede start. Vanwege een probleem met de stroomvoorziening valt de deeltjesversneller al snel stil. Waarschijnlijk kan het systeem pas in de zomer van 2009 weer worden opgestart.

Deeltjesversneller
Foto: ANP | Een deel van de Large Hadron Collider.

Een bericht over een ander mislukt experiment zorgt in januari voor een grote schok. Bij een groot Nederlands wetenschappelijk onderzoek naar het effect van probiotica op een alvleesklierontsteking blijken 24 patiënten te zijn overleden door een onverwachte uitwerking van het middel. Het artikel en de bijbehorende video worden meer dan 450.000 keer aangeklikt. Geen enkel ander bericht in de wetenschapskatern van NU.nl is zo vaak bekeken in het afgelopen jaar.

Vreemde wezens
Maar niet alleen drama scoort hoog. Ook onderzoek naar vreemde wezens is populair in 2008, zoals het bericht dat Amerikaanse onderzoekers een aantal reusachtige dieren hebben aangetroffen in de wateren rond de Zuidpool. Ze vinden bijvoorbeeld enorme zeeslakken en kwallen met vier meter lange tentakels.

Japanse avonturiers kunnen ook rekenen op veel belangstelling van NU-lezers als ze bekend maken dat ze in Nepal een voetafdruk hebben gevonden, die mogelijk afkomstig is van de verschrikkelijke sneeuwman .

Seks en relaties
De wetenschap zelf lijkt echter vooral geïnteresseerd in onderwerpen die betrekking hebben op seks en relaties. Onderzoekers produceren in 2008 een stortvloed aan nieuwtjes op dit gebied.

Zo wordt bekend dat een vrouw het meeste aandacht van mannen trekt als ze gekleed gaat in het rood, dat slimme mannen beter sperma produceren, dat een orgasme invloed heeft op je levenskwaliteit, dat een eerste kus het verloop van de verdere relatie bepaalt, dat je aan iemands ogen kunt zien of hij of zij uit is op een one-night-stand en dat vrouwen vaak op een vaderfiguur vallen.

Canadese onderzoekers presenteren vlak voor het einde van het jaar het feit dat nuchtere vrouwen die regelmatig drinken lelijke mannen aantrekkelijker vinden. Wetenschappers uit Londen gaan zelfs zo ver dat ze de ‘perfecte lichaamsvorm' voor mannen en vrouwen berekenen met de computer.

Opgravingen
Maar niet alleen mensen van vlees en bloed worden volop onderzocht in 2008. Door verschillende opgravingen komen we ook enkele sappige details te weten over onze voorouders. Zo blijkt uit de ontdekking van oeroude schalen en pijpen in het Caribisch gebied dat mensen in het jaar 400 voor Christus waarschijnlijk al drugs gebruikten.

Homo Sapiens
Foto: ANP | De eerste homo sapiens.

En dachten we tot voor kort nog dat Neanderthalers domme, aapachtige wezens waren; in augustus concluderen Britse archeologen na het bestuderen van enkele opgegraven werktuigen dat Neanderthalers waarschijnlijk net zo slim waren als de eerste homo sapiens.

We hoeven er trouwens ook niet op te rekenen dat de menselijke soort in de toekomst nog veel slimmer wordt, althans als we de Britse Professor Steve Jones van het University College in Londen moeten geloven. Hij beweert in oktober dat de menselijke evolutie tot stilstand is gekomen, omdat er nauwelijks nog sprake is van natuurlijke selectie in de huidige samenleving.

Dieren
De competitie in de samenlevingen van dieren wordt juist steeds groter, zo blijkt uit waarnemingen van verschillende onderzoekers in het afgelopen jaar. Sommige ijsberen zijn volgens Amerikaanse dierenbeschermers zo wanhopig geworden door voedseltekorten dat ze zijn overgegaan op kannibalisme.

Dolfijn
Foto: ANP | Dolfijnen gedragen zich niet altijd even vriendelijk.

Ook dolfijnen gedragen zich niet altijd even vriendelijk tegenover hun soortgenoten. Britse wetenschappers treffen in september bijtsporen van tuimelaars aan op tientallen aangespoelde dolfijnen. Ze vermoeden dat de dolfijnen elkaar aanvallen, eveneens vanwege een tekort aan voedsel.

Maar soms zien onderzoekers een diersoort zelf ook liever dood dan levend. Duitse wetenschappers waarschuwen begin december dat de ‘plaagmier' (Lasius neglectus) aan een opmars bezig is in Europa. De diertjes verspreiden zich via potgrond en dreigen inheemse mieren te verdringen.


Eikenprocessierups
Eikenprocessierups
Foto: ANP | De eikenprocessierups had het moeilijk in 2008.

2008 is duidelijk niet het jaar van de eikenprocessierups geworden. Waar de bladvretende rupsen de gemoederen in 2006 en 2007 flink bezighielden, lijken gemeenten tegenwoordig beter gewapend tegen de beestjes. In de zuidelijke provincies waren er op sommige bomen nog nesten te vinden, bestaande uit een dicht spinsel van vervellingshuidjes. Maar een plaag zoals in eerdere jaren deed zich niet voor.

Geeuwen
Gelukkig komt er ook genoeg vermakelijk nieuws van het dierenfront. Zo wordt aangetoond dat honden die hun baasje zien geeuwen, zelf vaak ook beginnen te gapen. Verder worden er voor het eerst slapende walvissen aangetroffen en leggen Australische onderzoekers op film vast hoe een walvishaai zijn behoefte doet. "De poep is zo dik als een menselijke arm en stinkt verschrikkelijk", aldus onderzoeksleider Mark Meekan.

In de laatste maand van het jaar werd Amsterdam verblijd met de komst van de knorrepos. Het knorrende dier komt oorspronkelijk uit Noord Amerika en kwam bij toeval in de Nederlandse haven terecht. De vis maakte via NUvideo honderdduizenden Nederlanders nieuwsgierig.

Ruimte
De zoektocht naar levende wezens in de ruimte blijft ook in 2008 zonder resultaat. Maar ruimtewetenschappers doen wel enkele andere belangrijke ontdekkingen. Eind juli stelt de Marslander Phoenix definitief vast dat er water in ijsvorm voorkomt op Mars. "We hebben water", zo klinkt het opgetogen vanuit het NASA-hoofdkantoor.

Phoenix
Foto: ANP | De Marslander Phoenix.

In december blijkt uit een Brits onderzoek dat de poolkraters op de maan waarschijnlijk ook een grote hoeveelheid water bevatten, mogelijk zelfs genoeg om een eventuele maanbasis van drinkwater te voorzien.

Urine
De bemanning van het ISS heeft zo zijn eigen manier om aan water te komen. Het ruimtestation krijgt in november een filtersysteem waarmee de urine van de astronauten wordt omgezet in drinkwater. Door het filter en het extra drinkwater is er in de toekomst plaats voor zes bemanningsleden, in plaats van drie.
Of dat echt goed nieuws is, valt enigszins te betwijfelen. Niet alle astronauten werken namelijk even secuur.

In november verliest de Amerikaanse ruimtereizigster Heidemarie Stefanyshyn-Piper een gereedschapstas in de ruimte. De tas draait nu waarschijnlijk nog steeds in een baan rond de aarde.
Gefocust blijven in de ruimte, is dan ook een groot probleem. Dat blijkt al als de NASA in oktober bekend maakt dat er aan een computerprogramma wordt gewerkt om depressieve astronauten te behandelen tijdens ruimtereizen.

Endeavour
Op NU.nl waren reizen naar de ruimte jarenlang de best gelezen berichten. Dit jaar waren de astronauten van de NASA ook weer erg actief, in de Endeavour. Zij verbleven ver van het vaste land in het Internationale Ruimtestation (ISS) en hun activiteiten in de gewichtsloze ruimte haalden regelmatig het nieuws.

Endeavour
Foto: ANP | Spaceshuttle Endeavour landt met behulp van een speciaal vliegtuig in Florida.

Toch is de NU.nl-bezoeker daar niet erg warm van geworden. Het best gelezen bericht over deze trip, de landing op aarde, trok krap 50.000 mensen. Zelfs de problemen met de urinemachine in het ruimtestation gingen aan de meeste Wetenschapbezoekers voorbij.

Roken
Vooruitlopend op de problematiek rondom het rookverbod constateerde een vooraanstaande Nederlandse longarts dat niet-rokers de laatste jaren steeds vaker longkanker oplopen. Vooral niet-rokende vrouwen hebben een verhoogd risico.

Rokende vrouwen
Foto: ANP | Het denkvermogen van rokers neemt sneller af dan dat van niet-rokers.

Minister Klink (Volksgezondheid) kon het rookverbod beter verdedigen met het bericht dat het denkvermogen van rokers sneller afneemt dan dat van niet-rokers. Uit onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu in oktober bleek dat het zogeheten cognitief functioneren van rokers vergelijkbaar is met dat van mensen die drie tot zeven jaar ouder zijn en nog nooit gerookt hebben. De kwaal doet zich vanaf middelbare leeftijd voor.

Psychologie

Er wordt in 2008 ook veel onderzoek verricht waar gewone mensen direct van kunnen profiteren. Eén van de meest bizarre ontdekkingen is dat ouderen zich bijna letterlijk dood ergeren aan de kinderlijke taal die ze de vaak moeten aanhoren.

Amerikaanse onderzoekers van de universiteit Yale tonen in oktober aan dat ouderen eerder sterven als ze regelmatig worden geconfronteerd met ‘babytaal' in de trant van: "hebben we lekker geslapen?" en "hoe voelen we ons vandaag?"

Indicator

Verder wordt bekend dat de persoonlijkheid van kinderen een goede indicator is om hun latere gedrag en maatschappelijke positie te bepalen. Een zorgelijk bericht voor veel ouders waarschijnlijk, want het bericht hoort bij de tien meest gelezen artikelen op wetenschap.

Ook het menselijk brein is een dankbaar studieobject voor psychologen. Zo ontdekken Canadese wetenschappers in januari bij toeval een methode om geheugenverlies om te keren met een zogenaamde ‘pacemaker voor de hersenen'.

Hersenen
Foto: ANP | Blijf je hersenen in 2009 stimuleren.

Maar hersenonderzoekers komen niet alleen met goed nieuws. Het brein van een mens blijkt ook snel achteruit te gaan bij verwaarlozing. Onderzoekers van de Universiteit in Maastricht waarschuwen in april dat hersenen lui worden van te makkelijk werk. Een Amerikaanse studie toont in december zelfs aan dat sommige verbindingen in het brein compleet lam worden gelegd bij monotone bezigheden en verveling.

Reden genoeg dus om je hersenen ook in 2009 te blijven stimuleren met het laatste wetenschapsnieuws op NU.nl.

(Het zou voor kunnen komen dat bij gerelateerde artikelen een aantal video's niet correct verschijnt. Onze excuses voor het ongemak, enkele video's zijn door de migratie die NU.nl afgelopen jaar heeft ondergaan ter ziele gegaan)