DEN HAAG - Het kabinet gaat volgend jaar 5,7 miljard euro bezuinigen. Wanneer de al aangekondigde, maar nog niet uitgevoerde bezuinigingen van het vorige kabinet worden meegeteld, gaat het zelfs om 10,9 miljard euro.

Volgens de dinsdag gepresenteerde Miljoenennota 2004 zijn de harde maatregelen nodig om te voorkomen dat er later nog ergere ingrepen moeten plaatsvinden. In het verleden is er vaak te lang gewacht met saneringen, waardoor het herstel extra lang op zich liet wachten, aldus minister Zalm van Financiën. "We zitten in een nu-of-nooit-situatie", formuleert zijn collega De Geus van Sociale Zaken het.

Doel van de bezuinigingen is niet alleen het op orde brengen van de overheidsfinanciën, maar ook het verbeteren van de economie. Die maakt met een groei van 0 procent dit jaar en 1 procent volgend jaar de grootste inzinking door sinds begin jaren '80. Nederland doet het daarmee slechter dan de andere Europese landen.

Arbeidskosten

Dat komt vooral door de hoge arbeidskosten, waardoor Nederland niet kan concurreren met de omringende landen. De arbeidskosten zijn hier 10 procent hoger dan in de overige landen die de euro hebben ingevoerd.

Doordat het slecht gaat met de economie, is de werkloosheid de afgelopen jaren flink opgelopen. In 2001 was ruim 3 procent van de beroepsbevolking werkloos. Volgend jaar zal dat bijna 7 procent zijn, ofwel 540.000 personen.

Om de arbeidskosten te verlagen wil de regering dat de loonstijgingen de komende jaren zeer beperkt bijven. Zelf geeft ze het voorbeeld door de ambtenarensalarissen en de sociale uitkeringen in 2004 niet te verhogen.

WAO

Om er voor te zorgen dat meer mensen aan de slag komen en blijven wordt het moeilijker gemaakt in de WAO te komen. Ook bij de WW en de bijstand komen er aanscherpingen. Verder wordt het vanaf onaantrekkelijk gemaakt om met VUT of vervroegd pensioen te gaan.

Gezondheidszorg

Een andere sector waarin fors wordt bezuinigd is de gezondheidszorg. De meeste maatregelen lekten afgelopen weken al uit. Zo wordt het ziekenfondspakket beperkt: de pil wordt vanaf 21 jaar niet meer vergoed, net zo min als de tandartshulp voor volwassenen en fysiotherapie. Verder komt er een eigen bijdrage voor medicijnen van 1,50 per recept en gaat de eigen bijdrage in de AWBZ omhoog.

Bezuinigen

Naast bezuinigingen op de overheidsuitgaven is er ook sprake van hogere belastingen in 2004. In totaal bedraagt de lastenverzwaring ,2 miljard euro. Een van de maatregelen is een verhoging van de tabaksaccijns, waardoor een pakje sigaretten 55 eurocent duurder wordt. De lastenverzwaringen en bezuinigingen zorgen ervoor dat vrijwel iedereen volgend jaar er netto op achteruit gaat.

Maar het kabinet bezuinigt niet alleen, voor sommige sectoren komt er ook extra geld beschikbaar. In totaal (met inbegrip van de door Balkenende-1 aangekondigde maatregelen) is er volgend jaar 3,9 miljard euro voor extra uitgaven beschikbaar, vooral voor onderwijs en veiligheid.

Criminaliteit

Met behulp van het extra geld wil het kabinet de criminaliteit de komende jaren met 20 tot 25 procent verminderen, blijkt uit een uitwerking van het regeerakkoord die tegelijk met de Miljoenennota is gepresenteerd. Extra uitgaven voor onderwijs moeten het lerarentekort in 2007 terugbrengen van 10.400 naar 2200.

Om het bedrijfsleven tegemoet te komen, wil het kabinet de administratieve lasten voor ondernemers deze regeerperiode met een kwart verlagen. Het maakt daarmee volgend jaar een begin door de regelgeving voor het woon- en werkverkeer aan te pakken. Zo hoeven werknemers die een bestelwagen van de zaak mee naar huis nemen geen ingewikkelde rittenadministratie meer bij te houden.

Financieringstekort

De bezuinigingsmaatregelen van het kabinet leiden ertoe dat het financieringstekort van de overheid daalt van 2,3 procent in 2004 tot circa een half procent in 2007. Nederland houdt zich daarmee aan de begrotingsafspraken die gemaakt zijn door de landen die de euro hebben ingevoerd.

Het verlagen van het overheidstekort is nodig om te voorkomen dat er een hoge inflatie ontstaat. Bovendien zijn gezonde overheidsfinanciën van belang met het oog op de vergrijzing. Doordat er steeds meer ouderen komen, lopen de kosten voor de AOW en de gezondheidszorg de komende jaren fors op. Als de overheidsschuld tijdig wordt afgelost blijft er in de toekomst voldoende geld over om die kostenstijging op te vangen.