NEW YORK - De Brits-Nederlandse oliemaatschappij Shell heeft maandag een rechtszaak over de dood van onder anderen een Nigeriaanse mensenrechtenactivist geschikt voor 15,5 miljoen dollar, ruim 11 miljoen euro.

Dat maakten de advocaten van de nabestaanden van de in 1995 geëxecuteerde Ken Saro-Wiwa bekend in New York.

Saro-Wiwa stelde dat de olie-exploitatie door Shell in het zuidoosten van Nigeria ten koste van zijn Ogoni-volk ging.

De onderneming zou bovendien medeplichtig zijn aan de repressie door het toenmalige militaire regime. Dat keerde zich keihard tegen mensen die het voor de Ogoni opnamen.

Vals

De onderneming beklemtoonde in een dinsdag uitgegeven verklaring, dat de uitkeringen niet betekenen dat Shell schuld erkent. "De beschuldigingen waren vals, maar mensen hebben destijds wel geleden in de delta van Niger."

Shell spreekt daarom van een humanitaire geste. Eenderde van het bedrag gaat naar een fonds voor het Ogoni-volk.

Eerste stap

Belangenbehartigers van de klagers beklemtoonden dat het hier enkel gaat om een zaak tussen indviduele klagers en Shell. "Dit is slechts een eerste stap op weg naar de regeling van de geschillen tussen het Ogoni-volk en Shell," aldus de betrokken mensenrechtenadvocaat Paul Hoffman.

Het proces begon afgelopen woensdag na ruim twaalf jaar juridisch touwtrekken. De basis voor deze Nigeriaanse zaak in een rechtzaal in Manhattan is een wetje uit 1789.

Daarmee kunnen buitenlanders in de VS over onrechtmatige daden van derden klagen. De wet was lange tijd zoek op de stoffige en onoverzichtelijke zolders van het Anglo-Amerikaanse gewoonterecht.

Politieke moord

Maar activisten herontdekten hem in de jaren zeventig en klaagden een Zuid-Amerikaanse regering wegens een politieke moord aan. Sinds de jaren negentig worden veel grote ondernemingen met de wet belaagd, niet alleen om de mensenrechten op de kaart te zetten, maar ook om te proberen schadeclaims te innen.

Het internetbedrijf Yahoo bijvoorbeeld verloste zich in 2007 van klagers over de arrestatie van twee Chinese journalisten in de Volksrepubliek door achter gesloten deuren een schikking met hen te treffen.

Er zijn meerdere zaken geweest waarbij grote ondernemingen zich met geld van klagers verlosten, zonder dat er een uitspraak in een proces kwam. Tot nu toe zijn er geen veroordelingen van bedrijven op grond van de wet geweest na een geheel afgerond proces.

Chevron

Shells concurrent Chevron is in december in de VS na een lang proces vrijgesproken van beschuldigingen rond oliewinning in Nigeria. Een Nigeriaan, Larry Bowoto, belaagde sinds 1999 samen met enkele anderen Chevron over het optreden van de Nigeriaanse politie en militairen in 1998 op een olieplatform, dat op verzoek van Chevron werd ontruimd.

Bowoto en zijn aanhangers betoogden er en hielden oliewerkers in gijzeling.