DEN HAAG - De PvdA-fractie heeft het debat over de aanschaf van het Amerikaanse gevechtsvliegtuig JSF verder op scherp gezet. Premier Jan Peter Balkenende riep dinsdagavond de top van de coalitie naar het torentje voor overleg over de geplande aanschaf van twee testtoestellen.

 Het kabinet heeft daar al toe besloten, inclusief de PvdA-ministers. Maar de PvdA-fractie is ''buitengewoon kritisch'' over het besluit, zei fractievoorzitter Mariëtte Hamer dinsdag.

Het is mogelijk dat zij woensdag tijdens een Kamerdebat met staatssecretaris Jack de Vries van Defensie niet kan instemmen met de aankoop van de testtoestellen.

Door het ingelaste coalitieberaad - met behalve Hamer en Balkenende ook de ChristenUnie-leiders André Rouvoet en Arie Slob, CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel en PvdA-staatssecretaris Frans Timmermans die PvdA-leider Wouter Bos verving - ontstond in Den Haag snel een crisissfeer.

Goede sfeer

Maar die werd door de PvdA'ers Hamer en Timmermans na afloop ontkend. Ook andere betrokkenen zeiden dat het gesprek in goede sfeer was verlopen. Wel werd duidelijk dat Hamer alleen stond tegenover de vertegenwoordigers van CDA en ChristenUnie en ook tegenover haar partijgenoot Frans Timmermans.

Dat Bos - thuis bij zijn vrouw en pasgeboren zoon - zich liet vervangen door Timmermans, leidde overigens bij CDA en ChristenUnie tot ongeloof en onvrede.

Een ernstige onderschatting van het potentiële conflict binnen de coalitie, oordeelde een betrokkene.

Ongeloof

Ongeloof is er ook bij CDA en ChristenUnie omdat een compromis eerder binnen handbereik leek. Defensie zou de testtoestellen dan wel kopen, maar een definitief besluit over de uiteindelijke aanschaf van in totaal 85 toestellen zou in dat scenario worden doorgeschoven naar een volgend kabinet.

Als de PvdA zich niet houdt aan de afspraken uit het regeerakkoord en daarna een compromisaanbod definitief niet aanvaardt, is dat een ''affront'' voor de coalitiegenoten, aldus een betrokkene. Een affront bovendien dat acuut tot een crisis zou leiden.

Intern

Maar anderen zien het meer als een intern PvdA-probleem. De handtekening van PvdA-leider Wouter Bos en alle andere PvdA-ministers staat onder het kabinetsbesluit om de testtoestellen te kopen. Als de PvdA-fractie daar niet mee instemt, heeft de PvdA-leiding een probleem, is de redenering.

Als het dan woensdag in het Kamerdebat komt tot een oproep van de Kamer aan het kabinet om de toestellen niet te kopen of een besluit daarover uit te stellen, zal het kabinet die oproep negeren.

Wantrouwen

De PvdA-fractie moet dan besluiten of ze een eventuele motie van wantrouwen steunt. Dan zal blijken wie binnen de PvdA echt aan de touwtjes trekt: Bos of Hamer.

Hamer gaf dinsdagavond aan dat er nog geen standpunt van de fractie lag. Ze zei dat ze nog tot op het laatste moment voor het Kamerdebat de overwegingen van haar fractiegenoten kon wegen. Het debat begint woensdagmiddag.