AMSTERDAM - Oud-politicus Norbert Schmelzer is op 87-jarige leeftijd overleden.

Schmelzer was in de jaren zestig fractieleider van de Katholieke Volkspartij (KVP). Hij werd beroemd door 'de Nacht van Schmelzer' in 1966.

Gedurende zijn loopbaan was Schmelzer onder meer minister van Buitenlandse Zaken (1971-1973) en staatssecretaris op Binnenlandse Zaken (1956 - 1959) en Algemene Zaken (1959-1963).

Nacht

De KVP-politicus zal echter vooral bekend blijven door één nacht. Die van 13 op 14 oktober 1966: De Nacht van Schmelzer. Die nacht bracht de KVP-leider het rooms-rode kabinet-Cals ten val.

Zijn actie werd gezien als 'moord met voorbedachten rade'. Schmelzer werd de personificatie van politieke doortraptheid. De nacht was het begin van de polarisatie in de Nederlandse politiek, die de jaren '70 en een groot deel van de jaren '80 zou beheersen.

Broedermoord

In latere reconstructies is de 'broedermoord' van Schmelzer op zijn partijgenoot Jo Cals nogal genuanceerd.

De fractieleider van destijds de grootste politieke partij kon weinig anders dan zijn beruchte motie indienen om het kabinet financieel op het rechte spoor te houden.

Het risico was te groot dat de rechtervleugel van de KVP anders een motie van wantrouwen van de oppositie had gesteund. In feite had Schmelzer geen andere bedoeling dan de eenheid in eigen huis te bewaren.

Gevolgen

Maar de nacht had ingrijpende gevolgen. Niet alleen voor zijn partij, die bij de volgende verkiezingen acht Kamerzetels verloor, maar ook voor Schmelzer zelf. Het imago van onbetrouwbaarheid is hem altijd blijven achtervolgen.

Politieke tekenaars beeldden hem steevast uit als een schurkachtig mannetje met een hautaine glimlach en een enge blik. Van de bijnaam die cabaretier Wim Kan hem gaf - een gladde teckel - kwam hij ook nooit meer af.

Invloed

Niettemin bleef Schmelzer nog jaren politiek actief. Tot diep in de jaren '90 hield hij grote invloed in het CDA, de partij waarin de KVP was opgegaan.

Zo speelde hij in 1997 achter de schermen een belangrijke rol bij de benoeming van Jaap de Hoop Scheffer tot lijsttrekker van het CDA.

Rotterdam

Wilhelmus Klaus Norbert Schmelzer werd geboren in Rotterdam op 22 maart 1921. Hij studeerde economie in Tilburg en was vervolgens werkzaam bij Unilever en op het departement van Economische Zaken.

Door toedoen van de machtige KVP-leider Carl Romme kwam hij in de politiek. In 1956 werd hij staatssecretaris van Binnenlandse Zaken in het laatste kabinet-Drees.

Staatssecretaris

Van 1959 tot 1963 vervulde hij het staatssecretariaat van Algemene Zaken in het kabinet-De Quay. Het was de enige keer in de Nederlandse geschiedenis dat het kleine departement van de premier een staatssecretaris kende.

Hij was tevens economisch adviseur van de premier, die tegen zijn zin Noord-Brabant had moeten verruilen voor Den Haag.

Fractievoorzitter

In 1963 werd Schmelzer Tweede Kamerlid. Eind dat jaar volgde hij de weinig succesvolle opvolger van Romme, Wim de Kort, op als fractievoorzitter.

Die functie vervulde hij tot en met 1971, toen hij minister van Buitenlandse Zaken in het kabinet-Biesheuvel werd. Met de komst van het kabinet-Den Uyl in 1973 kwam een einde aan Schmelzers politieke loopbaan.

"De mooiste tijd van mijn leven'' noemde hij het ministerschap later in interviews. Maar in die vraaggesprekken ging het verder meestal slechts over één ding. De nacht van 13 op 14 oktober 1966.

Norbert Schmelzer overleden