DEN HAAG - Minder verplichte vakken, meer keuzevakken. Minder examenvoorschriften en geen deelvakken meer. Het programma van de laatste jaren van het voortgezet onderwijs moet meer samenhang bieden. Van verlichting van het pakket is geen sprake.

Dat is de strekking van de aanpassing van de tweede fase waartoe het kabinet vrijdag heeft besloten. Minister Van der Hoeven van Onderwijs streeft naar "herkenbare, aantrekkelijke en haalbare" vakkenpakketten. "Met deze aanpassingen zijn de kinderziekten uit de tweede fase."

Bèta

De noodzakelijke verlichting heef de afgelopen jaren tot onevenwichtigheid geleid, schrijft Van der Hoeven aan de Tweede Kamer. Grotere mogelijkheden tot variatie moeten het voor leerlingen aantrekkelijker maken. De bewindsvrouw mikt erop dat de wijziging ook meer leerlingen naar een bètaprofiel lokt.

De profielen waarvoor bij de introductie van de tweede fase is gekozen, blijven gehandhaafd, maar ze krijgen doorgaans drie in plaats van vier vakken. Daarmee komt de minister tegemoet aan de wens de leerlingen in de laatste twee jaar van het middelbaar onderwijs minder te belasten.

Natuurkunde

Natuurkunde wordt in het profiel natuur en gezondheid opgenomen en wordt daarmee zwaarder. Van der Hoeven vindt dat voor doorstroming naar studies op het gebied van de exacte vakken meer nodig is. De bètavakken (wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie) moeten worden vernieuwd. Het voortgezet onderwijs levert voldoende leerlingen af met een bètaprofiel, maar te weinig leerlingen kiezen exacte vervolgstudies. Bijna de helft kiest een exact profiel, maar daarvan kiest niet meer dan een kwart als vervolg een bètavak.

Talen

Nederlands en Engels blijven zowel voor havo als vwo verplicht. In het vwo zijn de deeltalen Frans en Duits vervangen door één volledige tweede taal: Frans, Duits, Spaans, Russisch, Italiaans, Fries, Turks of Arabisch. In het havo is er in het zogeheten gemeenschappelijk deel geen ruimte voor een volledige tweede moderne vreemde taal. Leerlingen die meer talen willen volgen, kunnen dit doen binnen het vrije deel. Ook algemene natuurwetenschappen wordt in het gemeenschapelijk deel voor havo geschrapt.

De aanpassingen gaan pas over vier jaar in. Die tijd is nodig om de wet te veranderen en het lesmateriaal op de nieuwe situatie af te stemmen. De huidige tweede fase is een "vrij complex en versnipperd systeem van vakken en deelvakken". Het verschijnsel deelvakken ontlokte brede kritiek, vooral van leraren. Een deelvak betekent dat leerlingen een taal alleen leren lezen of spreken.

'Gemiste kans'

De onderwijsbond AOb noemt het plan van Van der Hoeven "een gemiste kans". De bond had graag uitbreiding van het profiel natuur en techniek gezien. Om de overladenheid te bestrijden verwijt de bond de minister een getalsmatige benadering die niet gebaseerd zou zijn op inhoudelijke overwegingen.

De Onderwijsbond CNV betwijfelt of het voorstel van Van der Hoeven voldoende tegemoetkomt aan de kritiek van de bèta-docenten. Wil de operatie slagen, dan is overleg met alle betrokkenen noodzakelijk, stelt de bond.

Exact

Een vrijdag gepresenteerd actieplan wil dat Nederland in 2010 15 procent meer ingenieurs, bètawetenschappers en andere technici telt. Om dat te verwezenlijken moet de overheid de komende zes jaar miljoen euro extra in techniek investeren. De Stichting Axis, die zich beijvert exacte studies te propageren, ziet daarbij meer in vernieuwing van opleidingen dan imagocampagnes. Die zijn in het verleden op een mislukking uitgelopen.