STRAATSBURG - De Italiaanse premier Berlusconi heeft op de tweede dag van zijn voorzitterschap van de Europese Unie al meteen gezorgd voor een ongekende rel. Tijdens een debat in het Europees Parlement noemde hij de Duitse socialist Schulz de meest geschikte kandidaat om de rol van kampbeul of -chef te spelen in een Italiaanse film over de nazi-concentratiekampen.

Schulz reageerde zwaar beledigd en vroeg om excuses. Volgens hem heeft Berlusconi een uitspraak van hem zwaar opgeblazen. Schulz noemde het verder "verontrustend dat een voorzitter van de EU bij de kleinste tegenstrijdigheid al op deze manier zijn zelfbeheersing verliest". Berlusconi weigerde echter excuses aan te bieden, waarna de volledige linkervleugel van het EP en ook diverse rechtse afgevaardigden de Duitse socialist een langdurige staande ovatie gaven.

Grondwet geschonden

Het incident vond plaats tijdens een presentatie van het Italiaanse programma voor het EU-voorzitterschap, het komende halfjaar. Schulz zei in een reactie daarop dat de Italiaanse politicus Bossi, leider van de regeringspartij Lega Nord, met diens zware uitspraken over illegale migranten het handvest van grondrechten van de toekomstige EU-grondwet al bij voorbaat zwaar had geschonden. Ook zou Italië nu erger grondrechten schenden dan Oostenrijk met de extreemrechtse FPÖ van Jörg Haider in de regering.

Voorts maakte Schulz enkele opmerkingen over het niet opheffen van de parlementaire immuniteit van Berlusconi, toen deze vier jaar geleden nog europarlementariër was. Daarbij zou de Duitser volgens de Italiaanse premier ook "gesticulerende bewegingen" in diens richting hebben gemaakt. In een reactie nodigde Berlusconi Schulz uit de rol van kampbeul te spelen in een film over de nazi-kampen, die een Italiaanse cineast binnenkort gaat maken.

Ironie

Berlusconi noemde de uitspraak van Schulz "gemeen en een belediging voor mijn land". "Ik heb daarop gereageerd met ironie." De premier, die aanvankelijk een onverwacht rustig debat voerde met het Europees Parlement, weigerde vervolgens zijn excuses aan te bieden. Later stelde hij dat de "ironische opmerking" over Schulz "een geval was van perfecte casting". Ook noemde hij parlementsleden die het opnamen voor Schulz en op hun banken applaudiseerden "touristen in de democratie".

Hitte

Berlusconi's aarstrivaal, oud-premier en voorzitter van de Europese Commissie Prodi, zei slechts dat "dit eens te meer aangeeft welk een moeilijke tijd we tegemoet gaan". EP-voorzitter Cox noemde het "betreurenswaardig dat een collega zich door verkeerd begrepen ironie beledigd heeft gevoeld". "De premier is in de hitte van het debat wat verder gegaan dan de te doen gebruikelijke regels." Cox wenste het Italiaanse EU-voorzitterschap daarop wrang lachend "sereniteit en een sobere uitdrukkingswijze" toe.

De Italiaanse vice-premier Fini distantieerde zich woensdag vrij snel van de uitspraak. VVD-europarlementariër Maaten stelt voor dat hij Berlusconi maar vervangt in het EP. "Berlusconi hoeft hier eigenlijk niet meer te komen. Maar ook de veertien andere Europese lidstaten, waaronder Nederland, moeten zich afvragen of zij zich nog wel op deze manier als EU willen laten vertegenwoordigen."

'Clown'

PvdA-europarlementariër Van den Berg kan zich daarin vinden. Hij noemt Berlusconi een "onwaardige clown". "Dit gedrag is echt schandalig, nadat hij eerst al als een straatverkoper lang de schoonheid van Italië als toeristische trekpleister stond uit te meten." GroenLinks in het EP noemt Berlusconi een "politieke brokkenmaker" en spreekt eveneens van "schandalig gedrag". GroenLinks-europarlementariër Lagendijk kon zijn "oren niet geloven".

CDA-europarlementariër Maij-Weggen vindt dat het gedrag van Berlusconi "niet door de beugel kan". "Hij heeft een zeer onwaardige reactie gegeven. Men moet hem de spelregels van het parlement nog maar eens goed uitleggen, hoewel ook met de heer Schulz een hartig woordje gesproken dient te worden. Zijn toon was kennelijk zeer provocerend."

Chef

Het CDA dat in dezelfde EP-fractie zit als Berlusconi's partij Forza Italia wil die samenwerking niet opzeggen. "Je moet niet een x-aantal goedwillende mensen afstraffen voor het gedrag van hun politieke chef."

ChristenUnie-SGP aanvoerder in het EP Blokland vindt het "onvoorstelbaar dat een premier zich zo laat gaan". "Dit is totaal onwaardig." Zijn collega Belder is het daarmee eens, maar vindt wel dat groene en linkse afgevaardigden Berlusconi provoceerden door bij het begin van het debat hem te vergelijken met een maffioso. "Dat is ook onwaardig gedrag."

Onmogelijk

Bijna alle fracties in het EP vinden dat Berlusconi zich onmogelijk heeft gemaakt door ook geen excuses aan te bieden. Zowel Duitse socialisten als christen-democraten reageerden woensdag zwaar geschokt. De meeste Britse afgevaardigden vinden eveneens dat Berlusconi zich niet meer in het parlement hoeft te vertonen.