BRUSSEL - Onder zware Amerikaanse druk wordt de omstreden Belgische genocidewet grondig afgezwakt. In allerijl hebben de partijen die werken aan een nieuwe regering, daarover dit weekeinde in Brussel een akkoord gesmeed. Aanklachten zoals afgelopen week nog tegen de Amerikaanse president Bush en de Britse premier Blair, zijn daardoor niet langer mogelijk.

Op grond van de wet die uit 1993 dateert, kan straks alleen een aanklacht worden ingediend als de dader of het slachtoffer een Belg is. Op dit moment doet de nationaliteit er niet toe. Een aanklacht is verder alleen ontvankelijk als het aangeklaagde land niet een soortgelijke wet heeft, of een normaal werkend rechtssysteem.

Bovendien is het de bedoeling dat de voorzitter van het hof van beroep moet instemmen met het starten van een procedure, om te voorkomen dat een dossier op de tafel van de regering belandt.

Premier Verhofstadt verdedigde zondag nog steeds de wet en sprak van een aanpassing. Aanklachten blijven mogelijk, zoals die een paar jaar geleden nog leidde tot de veroordeling voor een Belgische rechtbank van vier Rwandezen voor hun rol bij de massamoorden in hun land.

'Bevriende landen'

Maar hij erkende dat de wet systematisch is misbruikt om politieke redenen en dat daardoor de relatie met 'een aantal bevriende landen' (lees: de Verenigde Staten) is 'bemoeilijkt'. Het regende immers aanklachten tegen niet alleen president Bush, maar ook tegen de ministers Powell (Buitenlandse Zaken), Rumsfeld (Defensie), veiligheidsadviseur Rice en eerder generaal Franks, commandant van de VS-troepen in Irak.

Een wetswijziging waardoor de regering aanklachten kon doorverwijzen naar de landen van herkomst van aangeklaagden, wat woensdag gebeurde met de zaken tegen Bush en Blair, maakte overzee weinig indruk. Na dreigementen om het NAVO-hoofdkwartier weg te halen uit Brussel en tot een boycot van België door Amerikaanse bewindslieden, liet een woordvoerder in Washington vrijdagavond duidelijk verstaan dat de wet simpelweg moest worden introkken. Als een wet niet werkt, moet die verdwijnen, stelde hij.

Haastig

De liberalen en socialisten plus de kleine Spirit-partij, schortten zaterdag hun formatiebesprekingen op en werkten haastig de wetswijziging uit. Formeel wordt de wet niet afgeschaft. Verhofstadt stelde dat die in lijn wordt gebracht met wetgeving in omringende landen zoals Nederland.

Voor minister van Buitenlandse Zaken Michel is de kous af. Volgens hem moeten de Amerikanen gerustgesteld zijn. De wetswijziging, in zijn woorden 'een boodschap naar de VS', komt 'volledig tegemoet aan hun bekommernissen'.

'Boter op het hoofd'

Vooral Michel zat omhoog met alle onvrede als pleitbezorger van de wet en van een breder beleid dat België een toonaangevende rol moest geven in de wereld. Michel kreeg vrijdag zelf een aanklacht op grond van de genocidewet aan de broek, vanwege de levering van mitrailleurs vorig jaar aan het Nepalese leger. "Hij wil iedereen de les spellen inzake mensenrechten maar heeft zelf boter op het hoofd", aldus een lid van de kleine oppositiepartij N-VA die de aanklacht indiende.

De christen-democratische oppositie opende zondag niet echt verrassend de aanval op de voorman van de Franstalige liberalen die niet langer acceptabel zou zijn als minister. CD&V-voorman Leterme sprak van een 'bocht van het gezond verstand' die maanden te laat komt. Volgens hem moet Michel 'zijn conclusies trekken'.

Voortrekkersrol verloren

Amnesty International reageerde teleurgesteld op de tweede wetswijziging. Volgens de mensenrechtenorganisatie heeft België zijn voortrekkersrol verloren omdat het universele karakter van de genocidewet, waardoor mensen als de Israëlische premier Sharon en de Chileense oud-dictator Pinochet aangeklaagd konden worden, 'eruit gekieperd is', zei de Belgische AI-directeur voor de VRT-radio.