PORTO CARRAS - De grondwet van de Europese Unie moet nog voor de verkiezingen van het europarlement, volgend jaar juni, klaar zijn. De Europese leiders hebben vrijdag tijdens een topontmoeting in de Griekse badplaats Porto Carras afgesproken vaart te zetten achter de onderhandelingen, die in oktober beginnen.

Een breed samengestelde denktank, de Conventie, heeft vorige week een ontwerp-grondwet gepresenteerd. Die vormt volgens de EU-leiders "een goede basis" voor het begin van een maandenlange speciale conferentie van de lidstaten. "We hebben een stevige basis, die we alleen nog maar hoeven te verfijnen", betoogde de Franse president Chirac na afloop van de top. Zowel hij als de Duitse kanselier Schröder hoopten nog eind dit jaar een akkoord te sluiten.

Wel wezen alle staats- en regeringsleiders op hun eigen verlanglijstjes. Nederland wil zijn vetorecht bij de meerjarenbegroting van de EU niet kwijtraken, Frankrijk wil het europarlement geen zeggenschap geven in het landbouwbeleid en Spanje weigert zijn meer dan evenredige stemrecht in de Europese ministerraden op te geven. Toch was de stemming op de top positief, vindt premier Balkenende. "Er was geen sfeer van blokkades."

Niet langer elke lidstaat

Volgens de ontwerpgrondwet moet de EU een meerjarige 'president' krijgen die de toppen voorzit. Vanaf 2009 wordt de Europese Commissie, het machtige dagelijks bestuur van de EU, kleiner en heeft niet langer elke lidstaat zijn eigen commissaris met stemrecht.

Ook moet op een aantal terreinen het vetorecht plaatsmaken voor besluitvorming bij meerderheid. Bij buitenlandse zaken en bij belastingaangelegenheden blijft het veto echter overeind. De regeringsleiders steunden dat tijdens de top, hoewel tegenstanders van het vetorecht erop wijzen dat het dan nauwelijks mogelijk is om besluiten te nemen.

Voorstel teruggetrokken

De Europese leiders spraken vrijdag verder vooral over asiel. Het omstreden Britse plan om Europese opvangcentra buiten Europa op te richten, waar vluchtelingen de afloop van hun asielaanvraag moeten afwachten, kreeg geen steun. Vooral Duitsland is tegen. "We zijn blij dat het voorstel is teruggetrokken. Er wordt niet meer over gesproken en de EU ondersteunt het niet financieel", zei kanselier Schröder.

Maar Nederland wil het plan niet opgeven en wil samen met Groot-Brittannië, Denemarken, Ierland en Oostenrijk toch een proefproject beginnen. Als een asielzoeker naar Nederland komt, moet hij terug naar een opvangfaciliteit in zijn regio van de wereld, zo is de bedoeling. Volgens Britse diplomaten zal het eerste opvangcentrum zo goed als zeker ergens in Afrika komen.

Te vroeg om met balkanleiders te praten

Hoewel de top vrijdag officieel beëindigd is, praat EU-voorzitter Griekenland zaterdag verder met de regeringsleiders van de balkanlanden over hun wens om zich bij de unie aan te kunnen sluiten. Ook diverse andere EU-leiders schuiven daarbij aan, onder wie premier Balkenende. Hij zal dan aandringen op zo snel mogelijke uitlevering van de Servische oorlogsmisdadigers Mladic en Karadzic. Overigens vinden de meeste Europese landen het nog veel te vroeg om met de balkanleiders te praten over onderhandelingen voor EU-lidmaatschap.

De top in de luxe badplaats Porto Carras trok vrijdag een kleine antiglobalistische demonstranten. Oproerpolitie en leger grepen enkele malen in om hen op afstand te houden en voerden diverse charges uit met traangas. Het kwam echter niet tot grote vernielingen. Ook vielen er geen ernstig gewonden.