DEN HAAG - De coalitiepartijen CDA, VVD en D66 hebben de ingrijpende maatregelen die het kabinet de komende vier jaar wil nemen om de economie er bovenop te helpen woensdag te vuur en te zwaard verdedigd.

In het debat over de door premier Balkenende uitgesproken regeringsverklaring stelden ze dat de snoeiplannen voor de sociale zekerheid en de gezondheidszorg onvermijdelijk zijn.

Kinderspel

Fractievoorzitter Verhagen van het CDA wees erop dat de socialistische bondskanselier Schröder in Duitsland te lang gewacht heeft met maatregelen. Daarom zijn daar nu ingrepen noodzakelijk waarbij de Nederlandse bezuinigingen "kinderspel" zijn.

Volgens Balkenende staat Nederland op een tweesprong, "Nemen wij met deze moeilijke maatregelen de weg omhoog naar economisch herstel, of laten we het op zijn beloop en zakken we verder weg?" Het zou volgens de premier verleidelijk zijn niets te doen "maar dan is de weg omhoog twee keer zo lang en dubbel zo waar".

Vele handen

"Krampachtig vasthouden aan bestaande belangen en rechten is geen serieuze optie", zei hij in zijn regeringsverklaring. Hij riep individuele burgers en organisaties op zelf verantwoordelijkheid te nemen om Nederland uit de "economische recessie" te halen. "In dit geval geldt: vele handen maken meer werk."

Van werkgeversorganisaties en vakbonden verwacht Balkenende dat ze inzien dat loonmatiging van essentieel belang is om de concurrentiepositie van de bedrijven te verbeteren. "Meerjarige beheersing van loon- en pensioenkosten is de eerste noodzakelijke voorwaarde voor herstel. Ik ben er van overtuigd dat de sociale partners dat delen."

Deelakkorrden

De vakbonden CNV en FNV reageerden terughoudend op de oproep van de premier. Hij heeft volgens hen woensdag geen ruimte geboden om tot een akkoord te komen. VVD-fractievoorzitter Van Aartsen vindt niet dat het kabinet "een soort ouderwets, sleets sociaal akkoord" moet sluiten met de sociale partners. Hij ziet meer in "deelakkoorden", waarin het kabinet op "gezette tijden" afspraken maakt op bepaalde onderdelen.

Balkenende kondigde aan dat de lasten van de maatregelen in de zorg en de sociale zekerheid eerlijk worden verdeeld, maar alles gaat over de kop. "Een werkelijk sociaal beleid is op dit moment een krachtig hervormingsbeleid."

Beschaving

De linkse oppositiepartijen PvdA, SP en GroenLinks vrezen dat mensen met een smalle beurs de dupe worden. "Het kabinet breekt de verzorgingsstaat af", conclucdeerde GroenLinks-leider Halsema. Volgens SP-leider Marijnissen zet Balkenende "niets minder dan onze beschaving op het spel".

PvdA-voorman Bos sprak van een "leeg verhaal van politici die niet concreet worden". Alle drie zijn van mening dat het kabinet de verantwoordelijkheid veel te veel bij de burgers legt en zelf niets te bieden heeft.

Jonge WAO'ers

CDA, VVD en D66 legden het kabinet nauwelijks een strobreed in de weg. Verhagen gaf Balkenende alleen de "opdracht" mee met een financiële regeling te komen voor jonge WAO'ers die na herkeuring hun uitkering verliezen. D66 steunt dat pleidooi. Van Aartsen is nog niet zover, maar staat er niet bij voorbaat afwijzend tegenover.

Donderdag gaat het debat over de regeringsverklaring verder met de antwoorden van Balkenende op de vragen van de Tweede Kamer.