UTRECHT - Minister De Geus van Sociale Zaken en CNV-voorman Terpstra zijn zaterdag in de marge van een CDA-partijraad over de kabinetsformatie hard in botsing gekomen.

De bewindsman sloot niet uit dat het kabinet een zogenoemde loonmaatregel gaat nemen als de werkgeversorganisaties en vakbonden geen afspraken maken over loonmatiging in het bedrijfsleven. Terpstra was woest over de uitspraken van De Geus. “Ik heb deze keer niet met hem gepraat, maar hem toegesproken en gevraagd wat hem heeft bezield.”

De Geus, die in het nieuwe kabinet terugkeert op Sociale Zaken, gaat er vanuit dat vakbonden en werkgevers het voorbeeld van loonmatiging dat CDA, VVD en D66 voor het overheidspersoneel in het regeerakkoord hebben vastgelegd (1 procent onder inflatieniveau) zullen volgen. Het kabinet wil dit in een sociaal akkoord met de sociale partners vastleggen.

Afdwingen

De Geus heeft mogelijkheden om loonmatiging af te dwingen als een akkoord uitblijft. “Dan zou je instrumenten als de loonmaatregel, het niet algemeen verbindend verklaren van CAO's en premiestijging kunnen inzetten”, aldus de bewindsman. “Je moet die maatregelen niet op voorhand uitsluiten, maar ik ga er vanuit dat ze niet nodig zijn. De sociale partners zullen vast hun verantwoordelijkheid nemen.”

Paardenmiddel

Een loonmaatregel betekent dat het kabinet de loonstijging wettelijk vastlegt op nul of een heel laag percentage. Alles en iedereen, dus ook het bedrijfsleven, moet zich daar dan aan houden. Het wordt haast nooit gebruikt, alleen als paardenmiddel in zeer slechte economische tijden. De laatste keer was in de jaren zeventig van de vorige eeuw.

Terpstra laakte de timing van de uitlatingen van De Geus, die hij overigens al eerder heeft gedaan. “Ik heb geprobeerd de afgelopen week de loper uit te rollen voor overleg met het kabinet en hij rolt hem nu weer op. Hij slaat het overleg dood. Het is zo dom om dat juist nu te zeggen”.

‘Niet van deze tijd’

De CNV-voorman denkt dat zijn achterban De Geus, die ooit werkzaam was bij het CNV, nu niet meer vertrouwt. Hij acht de loonmaatregel niet meer van deze tijd. Een sociaal akkoord is wat Terpstra betreft heel ver weg als De Geus het overleg “op deze manier blijft frustreren”.

CDA-leider Balkenende gaf aan dat een loonmaatregel weliswaar ”een theoretische mogelijkheid” is, maar “niets iets dat het kabinet overweegt”. “Ik verwacht dat de sociale partners hun verantwoordelijkheid zelf nemen.”

‘Moeilijke tijden’

De premier kreeg veel applaus op de CDA-partijraad in Utrecht. Hij zei trots te zijn op de toetreding van vijf vrouwelijke ministers tot zijn tweede kabinet en bereidde zijn achterban nogmaals voor op “moeilijke tijden”. Balkenende bezwoer dat de lasten van de pijnlijke maatregelen “eerlijk verdeeld” zullen worden. “Daar moet u mij op aanspreken.” Hij toonde zich zeer tevreden met het volgens hem grote aantal CDA-punten dat terug te vinden is in het nieuwe regeerakkoord.

Balkenende verwacht dat zijn nieuwe ploeg als team zal opereren en “idealisme en passie” uit zal stralen. “Het zal ons niet makkelijk worden gemaakt, maar we moeten de rug recht houden.”Anders dan de LPF heeft D66 een langere “bestuurlijke traditie”. Volgens Balkenende zal het nieuwe kabinet daarom wel stabiel zijn.

‘Autoritair regime’

Vakcentrale FNV reageert vol ongeloof op de uitlatingen van De Geus en Balkenende over maatregelen om matiging van de lonen af te dwingen. “Dit kan niet waar zijn”, aldus vice-voorzitter K. Roozemond. “Het zou de keus zijn voor een autoritair regime.”Ze noemt het “glibberig'' van de CDA-bewindslieden dat ze de loonmaatregel wel ter sprake brengen, maar daar direct bij zeggen dat ze niet wordt overwogen. “Maar dan wel over de verantwoordelijkheid van de vakbond beginnen.” Overigens verwacht Roozemond dat het niet zover zal komen. “Het verstand zal uiteindelijk zegevieren.”

Volgens vakcentrale MHP dragen de opmerkingen van De Geus niet bij aan het klimaat waarin de sociale partners tot afspraken moeten komen. “Het is zeer onverstandig om nu met een loonmaatregel te gaan dreigen”, stelt voozitter A. Verhoeven van MHP. “Hij moet eerst denken, dan praten.”