DEN HAAG - Het kabinet heeft vrijdag op ongebruikelijke wijze ernstige zorgen geuit over de anti-Koranfilm van Geert Wilders. Premier Jan Peter Balkenende zei te vrezen voor geweld met slachtoffers tot gevolg, onder wie mogelijk doden.

Desondanks heeft de minister-president Wilders niet opgeroepen de film Fitna niet uit te zenden.

"Nederland staat voor vrijheid en respect. Mensen verdienen respect voor wat hen ten diepste beweegt, hun geloof, hun eigenheid. Grondwettelijke vrijheden dienen te worden verdedigd. Extremisme en terrorisme dienen te worden bestreden", aldus de premier in een verklaring.

Crisissituatie

Balkenende zei bovendien niet te vinden dat hij de mogelijke consequenties van de aanstaande film de afgelopen tijd groter heeft gemaakt dan noodzakelijk.

Enkele weken geleden sprak Balkenende over een forse crisissituatie. Dat leverde hem toen veel kritiek op, onder meer van oppositiepartij VVD die de toon ongepast vond.

Kwaad

Geert Wilders zei vrijdag in een vraaggesprek met NU.nl kwaad te zijn door het gebrek aan steun van zijn politieke collega's in Den Haag. Woensdag riep Al-Qaida op tot een jihad tegen de PVV-leider.

"Ik had verwacht dat Jan-Peter Balkenende de oproep van Al-Qaida zou veroordelen, maar hij doet helemaal niets. Terwijl de dreiging notabene is bevestigd door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding. Waar is de premier?", aldus Wilders.

Keuze

Die keuze is aan Wilders, zei de premier in een verklaring die hij na afloop van de ministerraad voorlas. De PVV-leider moet wel rekening houden met de consequenties voor Nederlandse burgers, militairen en bedrijven in het buitenland. "Mensen hebben een grote mate van vrijheid. Maar daar moet je op een verantwoorde manier mee omgaan."

Het Tweede Kamerlid Wilders nam met harde bewoordingen afstand van de verklaring die Balkenende heeft afgelegd. "Het kabinet mag dan buigen en capituleren voor de islam.

Ik zal dat nooit en te nimmer doen." Zijn film Fitna (Beproeving) is volgens zijn zeggen inmiddels gereed en zal in maart worden uitgezonden op televisie of via internet.

reactie

CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel verklaarde in Pauw en Witteman verdrietig zijn over de reactie van Wilders. Volgens Van Geel geeft Wilders hiermee aan dat hij niet bereid is om na te denken over de gevolgen.

Van Geel blijft bij zijn oproep van donderdag. "Ik doe een moreel appel op hem om niet door te gaan. Het kabinet is niet in de positie om dat te doen."

Bedrijfleven

Behalve het kabinet heeft ook het bedrijfsleven vrijdag een appel gedaan op de PVV-leider. De werkgeversorganisaties VNO-NCW, MKB-Nederland en LTO Nederland hebben hem gevraagd de anti-Koranfilm niet uit te zenden. Ontwikkelingsorganisaties gaven in televisieprogramma's aan dat zij speciale maatregelen moeten nemen voor hun personeel in het buitenland.

Minister Maxime Verhagen (Buitenlandse Zaken) deed donderdag dezelfde oproep. Het voltallige kabinet wilde echter minder ver gaan. Het zet de vrijheid van meningsuiting voorop. Vicepremier Wouter Bos gaf aan dat Verhagen "misschien een beetje voor z'n beurt" heeft gesproken.

Zorgen

Balkenende liet weten dat hij zich "heel grote zorgen" maakt over de gevolgen van de film. Hij sluit niet uit dat er geweld op volgt dat mensenlevens kost.

"Op het ogenblik kunnen we niets uitsluiten. Als er sprake is van aanslagen, dan kan dat het gevolg zijn. Een aanslag is direct te wijten aan de terrorist, maar die heeft zijn legitimatie gevonden in hetgeen waar we nu over spreken."

Informatie

De inlichtingendiensten leveren het kabinet informatie die reden is voor grote bezorgdheid. De premier spreekt van "zeer serieuze signalen". Als voorbeeld noemde hij de dreiging van de Taliban om Nederlandse militairen in Afghanistan aan te vallen en stewardessen die niet meer op bepaalde vluchten durven te vliegen.

De Tweede Kamer toonde zich tevreden met de verklaring van het kabinet. CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel zei wel te hopen dat Wilders nu beter reageert dan hij donderdag deed. "Ze kunnen de pot op", zei Wilders toen nadat het CDA hem opriep af te zien van publicatie van de film.

Koenders

Minister Bert Koenders (Ontwikkelingssamenwerking) is ook geconfronteerd met de felle reacties in het buitenland. Hij heeft een reis naar Somalië afgeblazen na directe bedreigingen aan het adres van zijn delegatie. "Ik ben niet bang en ik wil zeker naar Somalië, maar nu niet."