DES MOINES - De Democraat Barack Obama en de Republikein Mike Huckabee, twee kandidaten die weken geleden nog golden als outsiders, hebben donderdag de eerste voorverkiezingen voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen gewonnen.

In de staat Iowa waren voormalig presidentsvrouw Hillary Clinton, Democraat, en de steenrijke Mitt Romney bij de Republikeinen de grote verliezers. Beiden leken lange tijd onaantastbaar.

Obama, die als eerste zwarte in het Witte Huis hoopt te komen, sloeg een grote slag door zijn Clinton en John Edwards met ruime voorsprong te verslaan. Hij kreeg 38 procent, tegen 30 en 29 procent voor zijn rivalen. De uitslag was vooral een domper voor Clinton, die zelfs achter underdog Edwards eindigde. Zij moet nu alle zeilen bijzetten om volgende week, bij de volgende voorverkiezingen in New Hamsphire, niet weer te verliezen.

Cynici

"Op deze avond in januari, op dit beslissende moment in de geschiedenis, hebben jullie datgene gedaan waarvan de cynici zeiden dat we het niet konden", aldus een glorieuze Obama in zijn overwinningstoespraak. "Dit is het einde van de politiek van de angst, het begin van de politiek van de hoop."

Huckabee

De Republikeinse baptistenpredikant Huckabee verraste vriend en vijand door Romney, die tientallen miljoenen meer in de verkiezingskas heeft, bijna vanuit het niets met gemak te verslaan. Hij won 34 procent van de stemmen, tegen 25 procent voor Romney. Huckabee was tot een maand geleden een volslagen onbekende.

Hij weersprak suggesties dat hij in de rest van het land geen hoge ogen kan gooien. "Het begint vandaag in Iowa, maar het eindigt hier niet, maar in Washington."

Religieus

De verrassende uitslag ten spijt, zal Huckabee zijn stunt volgende week in New Hampshire vermoedelijk niet kunnen herhalen. De voormalige gouverneur van de staat Arkansas kon in de landbouwstaat Iowa rekenen op de stemmen van veel diepgelovige christenen. Zij moesten weinig hebben van het Mormoonse geloof van Romney. New Hampshire is echter veel minder religieus.

Bovendien doen er nog twee serieuze kandidaten mee: oudgediende John McCain en de voormalig burgemeester van New York, Rudy Giuliani. Zij besteedden weinig aandacht aan Iowa, maar zijn nog lang niet uitgespeeld.

Obama

Voor Obama, 46 jaar en een relatieve nieuweling in de Amerikaanse politiek, ziet de toekomst er nu rooskleurig uit. Als hij ook in New Hamsphire wint, ligt de weg naar winst in de eerste 'zwarte staat' South-Carolina, op 26 januari wijd open. Clinton moet daarom winnen in New Hamsphire, aldus commentatoren. Zij zei na haar verlies "optimistisch" te blijven en klaar te zijn voor een "marathon".

Oude gezichten

Waarnemers noemden Obama's overwinningstoespraak een van zijn beste ooit en vergeleken hem met die van redenaar Martin Luther King. Zij bekritiseerden Clinton, die campagne voert met leuzen voor verandering, omdat op de achtergrond bij haar speech oude gezichten uit het tijdpark van haar man Bill te zien waren. Die was president van 1993 tot 2001.

Iowa is belangrijk omdat een overwinning een kandidaat een vliegende start geeft en veel positieve media-aandacht oplevert. Beslissend is het allesbehalve, leert de geschiedenis. Van de laatste vier presidenten verloren er drie in Iowa - Bill Clinton haalde er in 1992 slechts 3 procent.

'Super Tuesday'

Duidelijkheid is er vermoedelijk op dinsdag 5 februari. Op Super Tuesday wordt 40 procent van de Democratische en Republikeinse gedelegeerden verdeeld. Zij reizen in de zomer af naar hun respectievelijke partijconventies om daar formeel de kandidaten aan te wijzen. De presidentsverkiezingen, waar een opvolger wordt gekozen voor George W. Bush, zijn op 4 november.

Obama en Huckabee winnen in Iowa