VN-wapeninspecteurs blijven voorlopig werkeloos

NEW YORK/BAGDAD - De wapeninspecteurs van de Verenigde Naties kunnen voorlopig nog niet terugkeren naar Irak omdat de situatie in het land niet veilig genoeg is. Dat verklaarde het hoofd van de inspecteurs, Hans Blix, dinsdag ten overstaan van de Veiligheidsraad van de VN, die achter gesloten deuren vergaderde.

In het hoofdkwartier van de volkerenorganisatie zocht Frankrijk tegelijkertijd enige toenadering tot de Verenigde Staten. Parijs is volgens VN-ambassadeur Jean-Marc de la Sablière voorstander van de onmiddellijke opschorting van de sancties tegen Irak.

Opschorting

Frankrijk, fel gekant tegen de oorlog in Irak, stond tot dusver op het standpunt dat afschaffing van de sancties pas mogelijk is als Irak volgens VN-inspecteurs heeft ontwapend. Door nu van 'opschorting' te spreken is het volgens de VN-ambassadeur mogelijk de sancties al direct buiten werking te stellen. De VS zijn daarvoor omdat dan handel met Irak weer mogelijk is. Met uitzondering van het zogeheten olie-voor-voedselprogramma is die handel nu verboden.

Voor zover bekend heeft Frankrijk niet, zoals Rusland, de voorwaarde gesteld dat de VN-wapeninspecteurs eerst moeten terugkeren voordat de sancties kunnen worden opgeschort. De la Sablière vindt dat het zogeheten olie-voor-voedsel-programma voorlopig onder auspiciën van de VN moet blijven bestaan, maar wel langzaam "afgebouwd kan worden". Volgens Parijs is een volledige opheffing van de sancties pas mogelijk als de VN-inspecteurs een rapport hebben opgesteld over de ontwapening van Irak.

Coalitie

De Amerikaanse VN-ambassadeur Negroponte herhaalde dat opheffing van sancties niet gekoppeld mag worden aan het oordeel van de inspecteurs over de ontwapening. Volgens hem is "de coalitie in Irak nu belast met de ontwapening van Irak".

Vervalsingen

Hans Blix sprak dinsdag in een radiointerview zijn twijfels uit over de documenten die de VS hebben gebruikt om een oorlog tegen Irak te rechtvaardigen. "Het was verontrustend om te zien dat een belangrijk deel van de documenten waarop de hoofdsteden (Washington en Londen) zich baseerden, zo weinig solide was", zei Blix tegen de Britse zender BBC.

"Er zijn een paar overduidelijke voorbeelden. We hebben horen spreken over een contract tussen Irak en Nigeria voor de invoer van ton uranium. Toen het IAEA (Internationaal Atoomenergie Agentschap) dat contract probeerde te krijgen, was het niet moeilijk te ontdekken dat het om een fout ging, dat het simpelweg vervalst was."

Geen beschuldiging

Blix wilde in het vraaggesprek echter "niet zover gaan" dat hij de regeringen van de Verenigde Staten en Groot-Brittannië van vervalsing beschuldigt. "Ze kunnen dat vervalste contract ergens gekregen hebben." Maar wel hekelde hij het feit dat beide landen niet in staat bleken vervalsingen als zodanig te herkennen.

Onthaal

De Amerikaanse bewindvoerder voor Irak, Jay Garner, werd dinsdag in de Koerdische stad Suleimanya warm onthaald door de leider van de Patriottische Unie Koerdistan (PUK), Jalal Talabani. Ook sprak hij dinsdag met een leider van de andere grote Koerdische partij, KDP.

Garner zei dinsdag dat het was alsof hij "thuiskwam". Garner en Talabani hebben in het verleden nauw samengewerkt toen Garner in na de Golfoorlog leiding gaf aan Operation Provide Comfort. Die was bedoeld om voedsel en onderdak te bieden aan de Koerden in Noord-Irak. Tijdens de aanval op Irak streed de PUK met de Amerikanen mee.

Federatie

Na afloop zei Talabani: "President Bush heeft een goed voorstel voor Irak gedaan, een federatie, en dat steunen we." Waarover beide heren precies hebben gesproken, is niet duidelijk. De Amerikaanse ex-generaal en zijn team spraken daarna met Massoud Barzani, de leider van de Democratische Partij van Koerdistan (KDP).

Talabani en Barzani hebben dinsdag alle belangrijke oppositiegroepen opgeroepen een bijeenkomst in Bagdad te houden om over een interim-bestuur in Irak te praten. Dat zou geleidelijk de macht moeten overnemen van het Amerikaans tijdelijk bestuur. Volgens Central Command zullen vertegenwoordigers van de verschillende Iraakse (ex-)oppositiegroepen, religieuze stromingen en stammen op zaterdag 26 april bijeenkomen in Bagdad.

Vertrek

Het onthaal van Garner in Suleimanya stond in schril contrast met de verwelkoming in Bagdad op maandag. Duizenden Irakezen demonstreerden voor het vertrek van de Amerikanen uit Irak. De protesten breidden zich dinsdag uit naar de heilige plaats Karbala. Amerikaanse troepen bleven met opzet buiten het centrum van de stad. Een groep van ongeveer 3000 moslims schreeuwde anti-Amerikaanse leuzen en tegen de pro-Amerikaanse Iraakse oppositieleider Chalabi. Ze kondigden voor de komende dagen maar demonstraties aan.

Honderdduizenden sjiïtische moslims verzamelden zich voor het eerst sinds 1977 in de stad voor een bedevaart ter ere van imam Hussein, de kleinzoon van de profeet Mohammed. Saddam Hussein verbood de bedevaart in 1977 en onderdrukte de optocht bloedig.

Tip de redactie