BRUSSEL - De top met regerings- en staatsleiders uit 27 EU-landen en 57 Afrikaanse landen komend weekeinde in Lissabon dreigt overschaduwd te worden door de komst van de autoritaire Zimbabwaanse president Robert Mugabe.

Daarmee gebeurt precies wat veel Europese politici niet willen.

Onwenselijk

Het Nederlands kabinet heeft de komst van Mugabe vanwege zijn slechte staat van dienst op het gebied van de mensenrechten de afgelopen maanden steeds "onwenselijk" genoemd. Ook de Britten wilden per se niet dat Mugabe zou komen.

Mugabe leidt Zimbabwe sinds de onafhankelijkheid van 1980. Onder zijn autoritaire bewind gaat het de laatste jaren op democratisch en economisch gebied steeds slechter.

Boycotten

Maar een fors aantal Afrikaanse landen dreigde de hele top te boycotten als Mugabe niet welkom zou zijn. EU-voorzitter Portugal zag de top in het eigen Lissabon in gevaar komen en koos eieren voor zijn geld. Het stapte even uit de rol als EU-voorzitter en nodigde Mugabe uit als gastland.

De Britse premier Gordon Brown blies zijn komst vervolgens definitief af, maar hij lijkt zich daarmee geïsoleerd te hebben. De Duitse bondskanselier Angela Merkel was juist wel een voorstander van de komst van Mugabe, om de gelegenheid te baat te nemen hem flink de les te lezen.

Nederland

In Nederland voelden ook de Tweede Kamer en premier Jan Peter Balkenende daar wel voor, toen de komst onvermijdelijk werd. Balkenende opteerde ervoor om de openingsspeech van de werksessie over goed bestuur en democratie te houden, maar uiteindelijk kreeg Merkel die eer. Balkenende zal nu in zijn eigen spreektijd de mensenrechten aan de orde stellen.

Zimbabwe is niet de enige graat in de keel tijdens de top. Ook de nog altijd dramatische situatie in de Sudanese regio Darfur speelt op. Een aantal Europese en Afrikaanse schrijvers beschuldigden hun politieke leiders van lafheid omdat ze er niet in slaagden van de mensenrechten in Zimbabwe en Darfur écht een breekpunt te maken.

Volgens schrijvers als Vaclav Havel, Günter Grass, Ben Okri and J.M. Coetzee kijken de politici weg van twee van 's werelds diepste humanitaire crises. Ze riepen de regeringsleiders op politieke moed te tonen en werkelijk iets te doen aan de schrijnende situatie in Zimbabwe en Darfur.

De top is pas de tweede tussen Europa en Afrika. De eerste werd gehouden in april 2000 in Caïro. Een bijeenkomst in 2003 in Athene ging niet door vanwege onenigheid over Mugabe.

Actieplan

Het is de bedoeling dat de top leidt tot een actieplan voor de komende jaren met meer samenwerking op acht gebieden, waaronder veiligheid, democratie, handel, de millenniumdoelen (armoedebestrijding, onderwijs en gezondheid) en migratie.

Voor Europa zijn nauwere banden met Afrika van groot belang omdat in opkomst zijnde landen als China, India en Brazilië, maar ook de Verenigde Staten zich steeds meer mengen in de strijd om de immense Afrikaanse natuurlijke hulpbronnen. Steeds meer Afrikaanse regimes kiezen ervoor om zaken te doen met China, dat gemakkelijker leningen geeft en niet zeurt over een gebrek aan democratie.