CARACAS - De Venezolaanse president Hugo Chávez heeft een referendum om de grondwet te wijzigen nipt verloren. Hij mag van de kiezers zijn macht niet verder uitbreiden en kan slechts een keer worden herkozen.

Had de linkse populistische president zijn zin gekregen, dan had hij onbeperkt herkozen kunnen worden als staatshoofd.

Volgens de centrale kiesraad van het Zuid-Amerikaanse land stemde 51 procent van de opgekomen kiezers tegen het plan van Chávez en 49 procent voor. De president die zondagavond (lokale tijd) zijn nederlaag erkende, sprak van een "fotofinish". Hij riep volgelingen op zich aan de uitspraak te houden en die niet te gebruiken om conflicten uit te lokken.

"We gaan door met de strijd om het socialisme op te bouwen", aldus Chávez. Hij hield zijn volgelingen nadrukkelijk voor dat wat hem betreft het niet bij deze ene poging zal blijven. "We hebben het voor dit moment niet gehaald. Treur niet." Het was de eerste electorale nederlaag voor de uitgesproken Chávez sinds hij in 1998 de verkiezingen won.

Verraders

De campagne om de grondwetsherziening er door te krijgen was hard. De president maakte de tegenstanders van zijn plannen herhaaldelijk uit voor "verraders". De oppositie beschuldigde Chávez ervan uit te zijn op onbeperkte dictatoriale macht.

De plannen om de bevoegdheden van de president te verruimen voor het uitroepen van de noodtoestand in het geval van natuur- of politieke rampen stuitten op veel verzet. Zelfs bondgenoten keerden de afgelopen weken het staatshoofd de rug toe omdat de voorstellen in hun ogen te ver gingen. Het verzet ging gepaard met massale demonstraties.

Socialistische economie

Chávez moet krachtens de huidige grondwet uiterlijk in januari 2013 stoppen als president. Hij noemde zijn uitgebreide pakket aan maatregelen nodig om "een nieuwe socialistische economie op te bouwen". Het pakket omvatte onder meer de opheffing van het maximaal aantal termijnen dat een president mag dienen.

Verder wilde Chávez een eind maken aan de autonomie van de Venezolaanse Centrale Bank en de werkdagen terugbrengen van acht naar zes uur. De kiesgerechtigde leeftijd zou van achttien naar zestien jaar gaan en het stelsel van sociale zekerheid zou moeten worden uitgebreid naar mensen in de informele economie.

Vuurwerk

De oppositie vierde de nederlaag van Chávez op grootse wijze, stak vuurwerk af en ging juichend en fluitend en zwaaiend met vlaggen de straat op. Het waren spannende uren voor de tegenstanders van Chávez geweest. De opkomst bij de volksraadpleging lag hoog. Het was lange tijd een nek-aan-nekrace in de tellingen.

De oppositie had voorafgaand aan de verkiezingen opgeroepen de stembusgang scherp in de gaten te houden. Ze vreesde onregelmatigheden, maar die lijken er niet te zijn geweest. Chávez haalde daarover in zijn toespraak nog een keer uit naar zijn tegenstanders. "Nu de spanning wat is afgenomen, hoop ik dat ze de zaken wat helderder zien."