AMSTERDAM - De rechtbank in Amsterdam doet dinsdag uitspraakin het meestbesproken proces van de afgelopen jaren en misschienzelfs decennia: de zaak tegen Volkert van der G.,beschuldigd van de moord op Pim Fortuyn.

Over het bewijs hoeftgeen twijfel te bestaan, dat is er in overvloed. Ook de vraag ofhet moord of doodslag is, is in deze zaak geen moeilijke - Van derG. heeft toegegeven dat hij de politicus Fortuyn met vooropgezetplan uit de weg heeft geruimd en ook tal van omstandighedenbewijzen dat. De hamvraag is: wordt het levenslang of tijdelijk degevangenis in?

Voorgoed achter de tralies

Het Openbaar Ministerie heeft in het proces bij monde vanzaaksofficier J. Plooy betoogd dat Van der G. het niet verdient omin de maatschappij terug te keren. Uit oogpunt van vergelding, maarvooral ook als signaal: dit mag nooit meer gebeuren. Wie eenpoliticus in opmars in het heetst van de verkiezingsstrijd metkoelbloedig geweld elimineert, verdwijnt voorgoed achter detralies. Want zo'n moord is niet zo maar een moord, maar, zoalsPlooy het formuleerde, een aanslag op het democratisch proces. Eendaad die de samenleving heeft ontwricht en het politieke klimaatingrijpend heeft veranderd.

"Wie de uitzonderlijke daad begaat dat hij het hart van hetdemocratisch proces op criminele wijze en onherstelbaar doorboort,behoort ook uitzonderlijk gestraft te worden", aldus de aanklagerin zijn requisitoir. En uitzonderlijk is het, een eis totlevenslang tegen een verdachte van een enkelvoudige moord, eenverdachte die een strafrechtelijk schoon verleden heeft.

Uniek misdrijf

In Nederland is levenslange opsluiting voorbehouden aan lieden diemeerdere mensen hebben vermoord, danwel een moord hebben gepleegdals onderdeel of sluitstuk van een ernstige criminele carrière.Bij het "unieke" misdrijf waarvan Harderwijker Van der G.wordt beschuldigd komt nog een aantal elementen dat Plooy heeftgesterkt in zijn overtuiging dat levenslang in dit geval isgerechtvaardigd.

De officier heeft de moord, gepleegd op 6 mei,gekwalificeerd als "liquidatie" - er is nagedacht over hetvoortraject, de effectieve uitvoering en het vervolgens uit handenblijven van politie en justitie. Van der G. is "in allesberekenend" geweest, aldus Plooy.

Bekentenis

Ook na zijn arrestatie bleef Van der G. een calculerendeverdachte. Hij weigerde een half jaar lang een verklaring af teleggen. Pas toen justitie stapels bewijs had verzameld en devriendin van Van der G. in diens strafvervolging betrok door haarte arresteren, legde de beklaagde een bekentenis af. Over die opzichzelf bruikbare verklaring bestaan wat Plooy betreft nog steedstwijfels. Mogelijk is zij onderdeel van de berekening van Van derG., die in Fortuyn een groot gevaar zag voor de zwakkeren in desamenleving.

Het enige wat voor hem pleit, is dat hij de volleverantwoordelijkheid voor de moordaanslag neemt. Maar het heeftofficier Plooy hevig gestoord dat Van der G. geen blijk heeftgegeven van "wezenlijke spijt, berouw of wroeging". Van een"morele worsteling of conflict" tijdens de ontwikkeling van hetmoordplan is evenmin iets gebleken.

Morele twijfel

Volgens Plooy schuilt er in Vander G.'s "afwezigheid van morele twijfel" en "starheid inopvattingen" het gevaar dat hij nogmaals tot zo'n daad in staatzou zijn. Gedragskundigen van het Pieter Baan Centrum, die deverdachte volledig toerekenbaar achten, konden niet tot conclusieskomen over het herhalingsgevaar.

Van der G.'s advocaten, B. Böhler en A. Franken, vinden eenlevenslange celstraf "ondenkbaar". Zijn zien de uniciteit van dezaak beslist in, maar vinden dat de bijzonderheden geen"allesbepalende invloed" mogen hebben. Het recht wordt in hunogen door de zaak-Van der G. "uitgedaagd". Maar dat recht moet"onberispelijk worden toegepast".Dat wil zeggen: niet emoties van "haat en wraak" moeten deleidraad zijn bij de rechterlijke lotsbepaling van Van der G., maarde wet en de jurisprudentie.

Daaruit volgt dat Van der G. geenlevenslang mag krijgen, maar een tijdelijke straf van ten hoogstetwintig jaar. Gangbaar voor een enkelvoudige moord, gepleegd dooreen persoon zonder strafblad, is een celstraf tussen de twaalf enzestien jaar, aldus de raadslieden.

Schade

Dat Van der G. de verkiezingen van 15 mei vorig jaar heeftverstoord, kan Van der G. volgens zijn advocaten worden aangerekenden "een strafopdrijvend effect" hebben. Dat het slachtoffer deprominente Fortuyn was, mag niet tot een hogere straf leiden. Enhet was niet Van der G.'s bedoeling om de democratie schade toe tebrengen. Van der G. zag Fortuyn juist als "een gevaar voor dedemocratie".

Van der G. heeft gezegd dat hij de moord "vanuit zijn geweten"heeft gepleegd. Daarmee is de daad niet gerechtvaardigd, vindt hij."Het doden van iemand vind ik normaliter moreel verwerpelijk.Toen, op 6 mei, vond ik het geoorloofd. Nu worstel ik met dievraag."