Het CDA zal er nog een pittige kluif aan hebben om nieuwe partners te vinden om een kabinet te vormen nu de christen-democraten de onderhandelingen met de PvdA hebben afgebroken. Geen enkele partij staat te springen om met CDA-leider Balkenende om de tafel te gaan zitten. Zelfs VVD-leider Zalm hield vrijdag de boot nog enigszins af.

Balkenende zelf benadrukte vrijdag dat Nederland een kabinet nodig heeft dat op de steun van een meerderheid in de Tweede Kamer kan rekenen. Omdat hij de breuk met de PvdA niet meer wil lijmen, is de VVD dan in ieder geval nodig. De meest aangewezen partijen om zo'n regering aan een meerderheid te helpen, zijn de LPF en D66, maar die pleiten beide voor een lijmpoging.

Stekker

LPF-leider Herben vindt dat "een wijs man" daarbij de leiding moet krijgen. Hij denkt daarvoor aan PvdA-coryfee Tjeenk Willink, vice-president van de Raad van State. Pas als dit niets oplevert, wil de LPF over regeren nadenken, maar dan moeten CDA en VVD echt willen. "Ik heb de stekker er niet uitgetrokken," verwees hij naar de val van het huidige, demissionaire kabinet.

'Proeve'

D66-voorman Dittrich vindt dat premier Balkenende een 'proeve van een regeerakkoord' moet schrijven. Dat is een conceptregeerprogram waarin hij aangeeft hoe de problemen in Nederland moeten worden opgelost. Vervolgens is er volgens Dittrich een kans dat de PvdA daar toch mee instemt. Op die manier is het eerste paarse kabinet ook tot stand gekomen.

D66 zelf wil niet regeren met CDA en VVD. Dittrich noemt het onwaarschijnlijk dat de democraten zich zouden kunnen vinden in een 'proeve' van Balkenende.

Balkenende zelf ziet niets in de suggestie van Dittrich, zo zei hij vrijdagavond in een interview met het ANP. De vergelijking met de totstandkoming van Paars-1 in 1994 gaat volgens hem niet op, omdat er toen geen sprake was van gebrek aan vertrouwen tussen de partijen. Het onderlinge wantrouwen was volgens Balkenende de belangrijkste oorzaak voor het mislukken van de formatiepoging met de PvdA.

'Gebruuskeerd'

Volgens PvdA-leider Bos is het maar de vraag of het CDA aan de beurt is om partijen om zich heen te zoeken. Hij vindt het vreemd om de partij "die de informateurs heeft gebruuskeerd" nu "te belonen met het initiatief" bij de rest van het proces. Hij wilde echter nog niet de conclusie trekken dat de sociaal-democraten zelf aan zet zijn.

De PvdA-leider wil ieder geval niet op een oppositierol koersen. "Als tweede partij van het land met zoveel zetels moet je per definitie nooit zeggen dat je niet wilt regeren." Bos is zeer benieuwd wat de plannen van het CDA zijn. Hij hoopt daar maandag, tijdens een debat in de Tweede Kamer, meer over te horen.

Chemie?

Bos hoorde met verbazing dat CDA-leider Balkenende donderdagavond een gebrek aan 'chemie' als reden gaf voor de breuk. "Zij legden een voorstel op tafel dat door de informateurs de grond werd ingeboord. Dan zeggen zij dat de chemie niet klopt, maar volgens mij klopten de cijfers niet."

Peilingen

Nederlanders leggen de schuld van de breuk meer bij het CDA dan bij de PvdA, zo blijkt uit een peiling van Maurice de Hond. Ongeveer 39 procent van de mensen wijst de christen-democraten aan als spelbreker, terwijl 22 procent het op de PvdA voorzien heeft. Volgens 37 procent van de bevolking treffen beide partijen blaam.

Het overleg tussen werkgevers- en werknemersorganisaties dreigt te verharden nu de formatiebesprekingen tussen CDA en PvdA zijn stukgelopen. FNV-voorzitter L. de Waal pleitte vrijdag voor het uitschrijven van nieuwe verkiezingen. Net als CNV-voorzitter D. Terpstra vreest hij "polarisatie" van de arbeidsverhoudingen. De werkgeversorganisaties zijn veel minder somber en willen dat er nu snel een kabinet van CDA, VVD en LPF komt.