Kans op bijltjesdag in Irak

AMSTERDAM - De kans is groot dat het in Irak tot een soort 'bijltjesdag' komt, waarbij de Iraakse bevolking wraak neemt op aanhangers van Saddam Hussein. Dat zegt politicoloog en Midden-Oostendeskundige Paul Aarts, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.

"De situatie is nu nog te onzeker om het heft in eigen hand te nemen, maar er zullen ongetwijfeld een heleboel mensen zijn die de kans afwachten om een persoonlijke rekening te vereffenen", aldus Aarts. Hij verwijst naar het einde van de Golfoorlog in 1991 toen in het zuiden van Irak de sjiietische bevolking massaal in opstand kwam en op bloedige wijze wraak nam op hoge regeringsfunctionarissen en leiders van de regerende Baathpartij.

"Misschien gebeuren dit soort afrekeningen nu ook al op plaatsen waar de Amerikanen en westerse journalisten niet zijn. Misschien zijn er al mensen geliquideerd", aldus Aarts.

Haat

Onder het ruim twintig jaar durende regime van Saddam Hussein zijn vele tienduizenden mensen door de Mukhabarat (de geheime politie) gearresteerd, gemarteld en gedood. "De familie van de slachtoffers zal zeker wraak willen nemen. Er is veel haat opgebouwd", meent Aarts.

Onder Saddam Hussein werkte naar schatting een op de vier Irakezen voor de diverse geheime diensten, zodat iedereen bang was en niemand elkaar durfde te vertrouwen. Zelfs binnenshuis heerste de angst. Ouders liepen de kans door hun kinderen te worden aangegeven als ze een onvertogen woord lieten horen over de dictator.

Heel veel mensen hielpen op deze wijze mee om het schrikregime van Saddam Hussein in stand te houden. Vorige maand waarschuwde het Brits Instituut voor Internationale Betrekkingen in Londen er al voor dat veel Irakezen wraak willen nemen op politici, Baath-partijleden en militairen die het oude regime hebben gediend.

Onderscheid

Maar Aarts denkt dat de Irakezen wel onderscheid kunnen maken tussen burgers die gedwongen werden met de overheid samen te werken en te klikken en mensen die beroepshalve spioneerden. Hij wijst er bovendien op dat de gewone burgers wel lid van de Baathpartij moesten worden als ze een hoge functie of baan bij de overheid wilden. Veel mensen waren daarom volgens hem alleen in naam lid van Saddam Husseins partij.

Tikrit

Hoewel sommige mensen zeker wraak willen nemen op leden van het oude regime, denkt Aarts toch dat het niet tot grote bloedbaden komt. Hij verwacht dat het bij incidenten zal blijven zolang het Amerikaanse leger aanwezig is om de orde te handhaven. Aarts denkt dat de Amerikanen vooral in Tikrit, de geboorteplaats van Saddam Hussein, op hun hoede moeten zijn voor wraakacties en plundertochten, waarvan nu al sprake is in Bagdad en de zuidelijke stad Basra.

Wraakacties Basra

Volgens de Britse opperbevelhebber, luchtmachtmaarschalk Brian Burridge, zijn in Basra de eerste berichten over wraakacties binnengekomen. Ook hij denkt dat veel sjiieten wraak willen nemen op Iraakse regeringsfunctionarissen wegens het bloedbad in 1991 toen hun opstand door het leger werd neergeslagen. "Er zullen ongetwijfeld mensen zijn die rekeningen willen vereffenen uit die periode en we zullen proberen ze tegen te houden", aldus Burridge.

Hij denkt dat de opgekropte woede van de bevolking tegen Saddam Hussein en diens Baathpartij eerst een uitweg moet zoeken, maar dat de plunderingen en vernielingen vervolgens afnemen.

Orde

Britse militairen in Basra zijn intussen druk bezig om de orde en rust te handhaven om excessen te voorkomen. De Britten hebben al een sjiietische geestelijk leider gevraagd om op te treden als burgemeester van de stad. Het is de bedoeling om in de steden burgercomités te vormen van stamhoofden die gedurende de overgangsperiode voor de dagelijkse gang van zaken moeten zorgen.

Tip de redactie