RIJSWIJK - Het Amerikaanse ultimatum aan Bagdad is donderdagochtend om 02.00 uur (Nederlandse tijd) verstreken, zonder dat president Saddam Hussein en zijn zonen, voor zover bekend, Irak hebben verlaten.

Nu het ultimatum is verstreken kan de Amerikaans-Britse aanval op Irak elk moment beginnen. Algemeen wordt verwacht dat president Bush in een rechtstreekse televisie-toespraak het Amerikaanse volk zal meedelen dat de oorlog is begonnen. Tot nu toe is echter nog geen tijdstip aangekondigd voor de toespraak van het Amerikaanse staatshoofd.

Bombardementen

Amerikaanse en Britse gevechtstoestellen hebben woensdagavond zeven doelen gebombardeerd in Zuid-Irak. Dat meldde het Amerikaanse ministerie van Defensie. Het ging onder meer om luchtafweer, raketlanceerinstallaties en radarinstallaties. Volgens een woordvoerster van het Britse departement van Defensie ging het om handhaving van de 'no-fly'-zones, delen van het Iraakse luchtruim die sinds 1991 verboden 'gebied' zijn voor de Iraki's.

"We vliegen over zuidelijk Irak. Deze avond vallen we doelen aan die een gevaar vormen voor onze troepen," aldus de woordvoerster. Zij wilde niet ingaan op de vraag of dit het begin was van een aanval op Irak, maar zei dat de patrouilles vielen onder de "standaardactiviteiten" in de no-fly-zone.

'Coalitie-troepen' zijn volgens diverse Westerse en Arabische media de gedemilitariseerde zone tussen Irak en Koeweit al binnengetrokken. Koeweit, waar circa 150.000 Amerikaanse militairen zijn, zal als uitvalsbasis dienen voor een grondoffensief.

Direct

Om 02.15 uur donderdagochtend loopt het Amerikaanse ultimatum aan het Iraakse regime formeel af. De verwachting is dat kort daarvoor of direct daarna de bommen zullen neerdalen op het Arabische land. Als de defensiespecialisten gelijk hebben begint de militaire operatie met massale bombardementen, snel gevolgd door de eerste invasie van grondtroepen vanuit Koeweit.

Nederland ook op de lijst

President Bush zal het begin van de internationaal fel omstreden "preventieve oorlog" op de televisie melden. Al eerder noemde hij de militaire actie gelegitimeerd gezien de dreiging die er van het Iraakse regime zou uitgaan. De 'coalitie van bereidwilligen' die hem in dit conflict steunen, bestaat volgens een dinsdag verspreide lijst van de VS uit ongeveer 45 landen, waaronder Nederland.

De tegenstanders, zoals Frankrijk, Duitsland en Rusland, en de verliezers, de VN-wapeninspecteurs, likten woensdagmiddag bij de VN-Veiligheidsraad hun wonden. Berlijn en Parijs lieten er opnieuw blijken tegen de oorlog te zijn en de baas van het VN-inspectieteam Unmovic, Hans Blix, zei bedroefd te zijn dat de wapeninspecties zijn afgelast.

Spookstad

De gesprekken in de Veiligheidsraad verbleekten evenwel in de onafwendbaarheid van een nieuwe Golfoorlog. Verscheidene media maakten woensdagmiddag melding van grote legerkonvooien die oprukten naar de grens tussen Koeweit en Irak. Voor veel Irakese burgers is de dreiging reden nog snel een veilig heenkomen te zoeken. Enkele uren voor het verstrijken van het Amerikaanse ultimatum, waren veel straten in Bagdad al leeg en verlaten. Veel winkeliers hebben hun zaken met planken dichtgetimmerd, vooral uit angst voor plunderingen.

Tienduizenden Iraakse Koerden zijn de afgelopen twee dagen voor een dreigende oorlog naar het autonome Koerdische gedeelte in Noord-Irak gevlucht. Vooral mensen uit Bagdad en de noordelijke oliestad Kirkuk willen zich onttrekken aan het gezag van de Iraakse regering.

Humanitaire crisis

Binnen de autonome regio vluchten inwoners van de steden naar meer afgelegen gebieden. Een medewerker van een Japanse hulporganisatie meldde aan het Japanse persbureau Kyodo dat ongeveer 40 procent van de stad Irbil naar de bergen is getrokken. De BBC citeerde woensdag al internationale hulpverleners die waarschuwden voor een humanitaire crisis.

Boobytraps

Vluchtelingen zeiden dat het Iraakse leger in de stad Chamchamal uitgebreide verdedigingslinies heeft opgeworpen. In de Koerdische stad, die toegang geeft tot de weg naar Kirkuk, zijn onder meer militaire posten en raketlanceerders geplaatst. Ook hebben er tanks positie gekozen en zijn er boobytraps bij de oliebronnen geplaatst.

Turkije

Een Amerikaanse noordelijk grondoffensief vanuit Turkije lijkt intussen van de baan. Het Turkse parlement hield begin deze maand de komst van meer dan 60.000 Amerikanen al tegen. Woendag zei premier Erdogan dat hij het parlement alleen nog zal vragen het Turkse luchtruim open te stellen voor overvliegende Amerikaanse vliegtuigen.

Amerikaanse en Britse gevechtsvliegtuigen die hun basis in het Zuid-Turkse Incirlik hebben, mogen in geval van oorlog geen bombardementen uitvoeren op Irak, zo verluidde het woensdag in kringen van de Turkse regering.

Turkije rekent met die houding nu niet meer op financiële steun van de Verenigde Staten, aldus minister van Economische Zaken Ali Babacan. Washington had Ankara 6 miljard dollar aan giften en 20 miljard dollar aan kredietgaranties beloofd als Turkije Amerikaanse militairen op zijn grondgebied zou toelaten. Dit alles laat overigens onverlet dat Turkije zelf "voldoende" militairen naar Noord-Irak zal dirigeren als de oorlog begint.

Koerden

Formeel is deze inzet bedoeld om een vluchtelingenstroom in goede banen te leiden en de Turkmeense minderheid te beschermen. Maar het gaat Turkije er vooral om te verhinderen dat er een onafhankelijke Koerdische staat wordt uitgeroepen en het Koerdisch nationalisme in Turkije zelf zal worden aanwakkerd.