DEN HAAG - De PvdA wil dat het kabinet uitspreekt dat Nederland "geen actieve steun met mens en materieel" levert aan een Amerikaanse oorlog in Irak. PvdA-leider Bos heeft daartoe dinsdagavond een motie ingediend in het Kamerdebat.

Wat het voor de formatiebesprekingen betekent als het CDA de motie niet ondersteunt, liet Bos in het midden. "Dat zien we dan later wel." CDA-bronnen lieten in de marge blijken hevig teleurgesteld te zijn door de opstelling van de PvdA en de formatiebesprekingen nu zeer somber in te zien.

Mysterieus

Bos zei dat de politieke steun die het kabinet heeft uitgesproken aan de VS voor hem een "mysterieus" begrip is waar "kennelijk heel veel niet onder valt," maar waarvan onduidelijk is wat het wel inhoudt.
De PvdA-leider staat lijnrecht tegenover premier Balkenende die een Amerikaans ingrijpen juist wel gerechtvaardigd acht. Bos zei geen redenen te zien waarom hij zaterdag niet mee zou doen aan de demonstratie tegen de oorlog in Irak.

In het spoeddebat over Irak in de Tweede Kamer zijn CDA en PvdA dinsdag veel scherper tegenover elkaar komen te staan dan was verwacht. Maandagavond leek het er nog op dat de PvdA kon leven met het Irak-standpunt van het kabinet, maar tijdens het debat scherpte PvdA-leider Bos zijn opstelling tot verrassing van het CDA opeens aan.

Agressiever

Volgens CDA-bronnen koos Bos voor een harder standpunt omdat zijn fractie hem fors onder druk heeft gezet. PvdA-bronnen ontkennen dat. Zij zeggen dat juist de CDA-fractie tijdens het debat voor een agressievere toon koos.
Vice-fractievoorzitter Verhagen sloot niet uit dat zijn fractie een toekomstig verzoek van de VS voor Nederlandse militaire steun in de oorlog tegen Irak zal honoreren, terwijl het kabinet dergelijke steun wel afwijst.

Breuk?

De tegenstelling tussen CDA en PvdA kan in het meest vergaande geval leiden tot een breuk in de onderhandelingen van beide partijen over een nieuw kabinet. Bos heeft de afgelopen weken diverse malen gezegd dat CDA en PvdA niet op een geloofwaardige manier een kabinet kunnen vormen als hun standpunten over Irak teveel uiteenlopen.

Maar bronnen in beide fracties gingen er dinsdagavond na afloop van de eerste termijn van het Kamerdebat nog vanuit dat het conflict niet op het spits wordt gedreven. PvdA-bronnen zagen een opmerking van premier Balkenende dat hij diep ongelukkig is met feit dat de actie tegen Irak zal plaatsvinden zonder tweede resolutie van de Veiligheidsraad als een voorzichtige opening naar de PvdA.

Halfslachtig en slap

Het kabinetsstandspunt om een Amerikaanse aanval op Irak wel politiek te steunen, maar niet militair, ontmoette dinsdag forse kritiek in de Kamer. Alleen het CDA heeft er geen moeite mee.

Een aantal fracties (PvdA, D66, GroenLinks, SP) vindt dat het kabinet te ver gaat. De fracties van VVD, LPF, SGP en ChristenUnie menen dat het kabinet een militaire bijdrage niet behoort uit te sluiten. Het merendeel van de partijen typeerde het kabinetsstandpunt dinsdag tijdens het Kamerdebat in termen als hypocriet, halfslachtig en slap.

Geworsteld

In een verklaring gaf premier Balkenende aan dat ook hij heeft geworsteld met de oorlogsvraag, maar dat een militaire actie tegen de Iraakse leider Saddam Hussein wel noodzakelijk is. Nederland levert geen militaire bijdrage omdat daarvoor een "zo breed mogelijk" draagvlak nodig is in de samenleving en het parlement en Balkenende ziet dat nu niet.

Slepend

VVD-leider Zalm vindt dat Nederland naast politieke steun ook een militaire bijdrage moet leveren. Het "halfhartige" kabinetsstandpunt is volgens hem de vrucht van een "slepende kabinetsformatie". Ook de andere coalitiepartner in het demissionaire kabinet, de LPF, wil een krachtiger geluid van het kabinet horen. Volgens voorman Herben moet ons land een bijdrage leveren door bijvoorbeeld Amerikaanse troepen elders in de wereld af te lossen wanneer die ingezet worden bij de oorlog tegen Irak.

Abracadabra

De linkse oppositiepartijen SP en GroenLinks wijzen de militaire actie tegen Irak af. Ze hekelen de opstelling van Balkenende om wel politiek maar niet militair te steunen. "Polderabracadabra," noemde GroenLinks-leider Halsema het. SP-leider Marijnissen denkt dat het kabinetsstandpunt vooral is ingegeven door de CDA-wens de kabinetsformatie niet in gevaar te brengen.