NEW YORK/BAGDAD - De wereld staat sinds maandagmiddag nagenoeg zeker aan de vooravond van een oorlog tegen Irak. De Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Spanje besloten hun gezamenlijke "oorlogsresolutie" niet in stemming te brengen in de VN-Veiligheidsraad wegens "gebrek aan consensus." Door deze situatie zullen de VS, gesteund door Groot-Brittannië, vrijwel zeker nog deze week zonder specifiek VN-mandaat ten strijde trekken tegen Irak.

President Bush zal rond 02.00 uur Nederlandse tijd het Amerikaanse volk toespreken. Volgens de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Powell zal de president zijn Iraakse ambtgenoot Saddam Hussein vragen snel te vertrekken. Daarmee kan de Iraakse leider een oorlog nog voorkomen.

Hamsteren

Een regeringsfunctionaris sprak maandagavond tegen de nieuwszender CNN van een ultimatum van 72 uur. Andere bronnen repten van 48 uur. De Iraakse minister van Buitenlandse Zaken Naji Sabri liet al vlug weten geen enkel Amerikaans ultimatum te zullen accepteren. In Bagdad zijn inwoners al aan het hamsteren geslagen. Enkelen hebben hun spullen al gepakt en zijn vertrokken naar plaatsen buiten de stad.

Cook

De Britse technisch voorzitter van het Lagerhuis, de voormalige minister van Buitenlandse Zaken Robin Cook, heeft maandag zijn ontslag ingediend vanwege de Irak-crisis. Cook verliet de ambtswoning van premier Tony Blair nog voordat daar een speciale kabinetsvergadering over Irak begon. Blair heeft forse politieke problemen binnen zijn eigen partij omdat veel leden niet willen dat Londen meedoet aan de oorlog zonder nadrukkelijke instemming van de VN.

Het Britse Lagerhuis spreekt dinsdag over Irak. Volgens minister van Buitenlandse Zaken Straw zal de regering formeel vragen om steun voor militair ingrijpen. Hij sprak van "het belangrijkste debat in jaren" in het Lagerhuis.

Einde diplomatie

De Verenigde Naties hebben al besloten de nog resterende 135 wapeninspecteurs en hun medewerkers uit Irak terug te trekken. Maandagmiddag verlieten de eersten al hun hotel in Bagdad. De meesten vertrekken naar verluidt dinsdagochtend. Volgens de woordvoerder van het Witte Huis in Washington "is het diplomatieke venster in de kwestie-Irak nu gesloten."

President Bush heeft al verscheidene malen gezegd dat de eerder aangenomen resolutie 1441 voldoende basis biedt voor een aanval tegen Irak. Deze uitspraak van de Veiligheidsraad regelde de terugkeer van de wapeninspecteurs naar Irak. Bagdad werd gedreigd met "ernstige gevolgen" als het niet "volledig en onvoorwaardelijk" zou meewerken aan de inspecties.

Geen keihard bewijs

De chefs van de wapeninspecteurs, Hans Blix en Mohammed el-Baradei, spraken de Veiligheidsraad de afgelopen maanden enkele malen toe. Hun oordeel was steeds niet eenduidig. Beiden prezen de medewerking die de inspecteurs kregen, maar ze hekelden ook de trage bereidheid van Irak om bijvoorbeeld documenten te overhandigen over vermeend vernietigde massavernietigingswapens, zoals het zenuwgas VX en antrax. De inspecteurs hebben de Veiligheidsraad tot dusver evenwel geen keiharde bewijzen over de aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak kunnen overleggen.

De diplomatieke strijd in de Veiligheidsraad ging uiteindelijk tussen de landen die geen geduld meer wensten op te brengen voor Irak. De VS, Groot-Brittannië, Spanje en Bulgarije stonden de harde lijn voor, met kortdurende ultimatums aan Irak. Frankrijk leidde het anti-oorlogskamp, met steun van Rusland, China, Duitsland en Syrië. De zes resterende landen (Guinee, Kameroen, Angola, Chili, Mexico en Pakistan) hielden tot het laatst hun kaarten op de borst.

Twaalf jaar tijd

De Amerikaanse en Britse VN-ambassadeurs, Negroponte en Greenstock, maakten maandagmiddag duidelijk dat de blijvende Franse dreiging om een veto uit te spreken, cruciaal was in hun besluit geen nieuwe resolutie voor te leggen aan de raad. Beiden onderstreepten dat internationale consensus de voorkeur had verdiend, maar dat ook zonder een akkoord over de zogeheten "tweede resolutie" een militaire interventie voor de ontwapening van Irak gelegitimeerd is. Saddam Hussein heeft namelijk al twaalf jaar de tijd gehad zich te ontwapenen, vinden ze.

Wapenverzamelaars

De Iraakse leider heeft volgens de Iraakse televisie gezegd dat Irak "in het verleden" in het bezit was van massavernietigingswapens. Volgens hem is dat op dit moment echter niet meer het geval. "We zijn geen verzamelaars van wapens, maar we hadden ze wel om onszelf te verdedigen toen we in oorlog waren met Iran en toen de zionistische entiteit (Israël, red.) ons bedreigde," citeerde de televisiezender Saddam Hussein.