DEN HAAG - Tot 9 november vorig jaar maakten bouwbedrijven bijna altijd illegale afspraken over de verdeling van aanbestedingen met een geselecteerd groepje bouwers. Bij openbare aanbestedingen kwam dit minder voor, maar vooral bij asfaltwerken of ingewikkelde projecten was vooroverleg wel degelijk schering en inslag, zo wees de parlementaire enquête maandag uit.

Toen oud-directeur Bos van Koop Tjuchem op die dag in het tv-programma Zembla via de onthulling van een 'schaduwboekhouding' het systeem van vooroverleg en prijsafspraken blootlegde, schrok de bouwwereld zich dan ook rot. Het vooroverleg hield subiet op en is definitief voorbij, zo verzekerden hoge functionarissen van de bouwbedrijven HBG, Ballast Nedam en Vermeer.

In plaats daarvan ontstond een panieksitiuatie, waardoor bouwers momenteel voor veel te lage, verliesgevende vergoedingen projecten zouden uitvoeren, zo klagen de aannemers.

Monopoliegeld

Waar HBG-regiohoofd B. Ter Hoeve sprak van "ruilbeurs met monopoliegeld", had projectdirecteur P. Groen van Vermeer het over een "pepernotencircuit". Wat de heren bedoelden, was dat er van daadwerkelijke verrekening van geld nauwelijks sprake was. Het werk werd per regio verdeeld op basis van tegoeden bij 'concurrenten' en openstaande bedragen werden onderling verrekend. Pas wanneer een bouwbedrijf een erg grote vordering had bij een collega, werden er vervalste facturen geschreven ter waarde van enkele tonnen, maar dat kwam volgens J. De Bie van Ballast Nedam Infra "slechts" vier of vijf keer per jaar voor.

"KPMG was op de hoogte"

De Bie was bij zijn bedrijf de spin in het web van de landelijk verrekeningen. Hij vernietigde zijn administratie in een "paniekreactie" nadat justitie maart dit jaar bij diverse bouwbedrijven invallen deed. De Bie trok maandag nadrukkelijk de accountantsbureaus mee in het verdachtebankje. "KPMG was op de hoogte dat dit systeem speelde in de bouw."

Ter Hoeve, de baas van HBG Civiel in Noord-Holland, bewaarde zijn schaduwadministratie wel en overhandigde deze aan de commissie. Hij wilde ermee aantonen dat het sinds 1992 verboden vooroverleg niet heeft geleid tot systematische prijsopdrijving. Al zijn aannemers sporadisch wel eens voor de verleiding gezwicht om de prijs te verhogen als ze de raming van de opdrachtgever wisten, zo gaf Ter Hoeve toe.

"We konden ons geld beter op de bank zetten"

Ook de andere gehoorde bouwers wezen maandag op de 'eerlijkheid' van het ondergrondse systeem. "Als we een winstmarge van 2 procent hadden, deden we het goed. We konden ons geld dus eigenlijk beter op de bank zetten", zei Groen van Vermeer, die net als de anderen betoogde dat de vooroverleg continuïteit van opdrachten garandeerde. "Er zullen nog klappen vallen en bedrijven failliet gaan de komende twee jaar. De prijzen worden uiteindelijk weer net zo hoog als die uit het vooroverleg kwamen", voorspelde Groen.

"Ambtenaren loslippig"

De aannemers verklaarden ook dat ambtenaren wel eens "loslippig" zijn tegenover aannemers. Door een tipje van de sluier op te lichten of de raming gewoon te verklappen, wilden medewerkers van Rijkswaterstaat, provincies of gemeenten voorkomen dat hun eigen raming intern in twijfel werd getrokken. Ook werknemers van ingenieursbureaus, zoals Grontmij, zouden deze truc wel eens uithalen.

"Netwerken"

Alle gehoorde aannemers benadrukten maandag dat er geen informatie via omkoping werd ingewonnen bij ambtenaren. Naast "een kerstpakket of een ballpoint" werden de overheidsdienders ook wel gunstig gestemd met etentjes of theatervoorstellingen. Regiodirecteur J. Folkerts van Ballast Nedam maakte gewag van een reisje met drie ambtenaren naar Suriname, dat Ballast Nedam betaalde. In tegenstelling tot de enquêtecommissie zagen de bouwers niets verkeerds in dit "netwerken".