DEN HAAG - Oud-premier Kok wilde niet weten of er sprake was van een BVD-onderzoek naar de toekomstige echtgenoot van prinses Margarita. Die conclusie trekt Tweede-Kamerlid Van Bommel (SP) vrijdag na lezing van correspondentie tussen de prinses en de voormalige premier.

Kok schreef de prinses dat er onder zijn verantwoordelijkheid nooit sprake was geweest van een BVD-onderzoek naar Edwin de Roy van Zuydewijn. Maar volgens Van Bommel stonden er in een brief van de prinses aan Kok en een daarbij gevoegde brief aan haar tante koningin Beatrix voldoende signalen om van het tegendeel uit te gaan.

De oud-premier had in zijn ogen nooit genoegen moeten nemen met het antwoord van zijn ambtenaren dat er geen onderzoek gaande was. "Dat is nalatig, hij heeft signalen laten liggen. Onprofessioneel. Hij heeft zijn werk niet goed gedaan."

Van Bommel vindt dat Koks opvolger Balkenende volledige openheid van zaken over de kwestie moet geven. Eerder deze week suggereerde Balkenende de Tweede Kamer vrijdag per brief te zullen informeren. De kwestie werd wel in de ministerraad besproken, maar de brief komt begin volgende week.

Volgens een woordvoerder van de Rijksvoorlichtingsdienst omdat het om een precaire zaak gaat waarbij zorgvuldig formuleren noodzakelijk is. Van Bommel vreest echter dat Balkenende de zaak zoveel mogelijk probeert toe te dekken.

'Kabinet heeft er moeite mee'

Ook bij D66-Kamerlid De Graaf en GroenLinks-fractieleider Halsema groeit door het uitstel de achterdocht. "Schijnbaar heeft het kabinet er moeite mee", aldus Halsema.

De Graaf vraagt zich af of de BVD wel de bevoegdheid had om een onderzoek te verrichten naar de verloofde van Margarita. "Wie de oude wet goed naleest, ziet dat de dienst alleen informatie mag vergaren over personen tegen wie een ernstig vermoeden bestaat." Premier Balkenende die deze week toegaf dat er wel degelijk sprake was van een BVD-onderzoek, verklaarde eerder deze week dat die aanleiding er was.

Onderzoek in relatie tot koninklijk huis

De AIVD mag een opdracht van het Kabinet der Koningin ontvangen en aan hetzelfde kabinet over de resultaten rapporteren, zonder tussenkomst van een minister. Het verzoek om informatie moet dan wel een relatie met het koninklijk huis hebben.

Het Kabinet der Koningin heeft als taak de koningin te ondersteunen in al haar staatsrechtelijke taken en haar daarvoor alle informatie te verschaffen. Ook is dit orgaan de verbinding tussen de koningin en haar ministers. Kabinetsdirecteur Felix Rhodius heeft iedere vrijdag overleg met de koningin.

Voor de toenmalige BVD, de voorganger van de AIVD, gold de wettelijke bepaling dat de minister van Binnenlandse Zaken moet worden ingelicht over belangrijke zaken. Binnen de AIVD betekende enige betrokkenheid van het koninklijk huis niet automatisch dat het over de bedoelde belangrijke kwesties uit artikel 11 van de toen geldende BVD-wet ging. Ook bij betrokkenheid van het koninklijk huis maakte de leiding van de dienst een afweging of de informatie belangrijk genoeg was om aan de minister te melden of niet.

Halsema noemt het uitermate ongebruikelijk dat de BVD de premier en de minister van Binnenlandse Zaken niet actief heeft geïnformeerd over het onderzoek. Van Bommel begrijpt niet dat noch Kok, noch zijn opvolger van de zaak op de hoogte waren.