JOHANNESBURG - Op de VN-top voor duurzame ontwikkeling hebben onderhandelaars maandag een akkoord bereikt over het gebruik van 'schone' energie. Milieuorganisaties uitten echter direct kritiek op de overeenkomst. Er blijven overigens nog enkele struikelblokken op andere gebieden liggen.

De VN-top ging maandag haar laatste fase in, die woensdag moet leiden tot een slotverklaring waarin de plannen op het gebied van milieu en duurzame ontwikkeling voor de komende tien jaar uiteen worden gezet.

Honderd toespraken staatshoofden

De Zuid-Afrikaanse president Thabo Mbeki opende maandag officieel de laatste fase van de VN-top over duurzame ontwikkeling. Zo'n honderd staatshoofden konden maandag plenair de top toespreken.

Accoord 'groene' energie

Hun ministers en onderhandelaars probeerden ondertussen tot overeenstemming te komen over een keur van onderwerpen. Maandagavond bereikten zij een akkoord over het bevorderen van het gebruik van 'groene' energie. In het deelakkoord wordt gesproken over een "substantiële stijging" van het gebruik van onder meer zonne- en windenergie ten opzichte van bronnen zoals olie en steenkool. Maar er worden geen doelen of cijfers genoemd.

Greenpeace: "Nog erger dan verwacht"

Milieuorganisatie Greenpeace liet direct weten dat deze uitkomst "nog erger is dan wij hadden verwacht. De Verenigde Staten, Saudi-Arabië en Japan hebben gekregen wat zij wilden hebben". De Nederlandse staatssecretaris Van Geel (Milieu) is echter positief over het akkoord dat maandagavond in Johannesburg is bereikt over duurzame energie. Harde doelstellingen zijn dan wel niet vastgelegd, dit akkoord is een goed alternatief, vindt hij. Van Geel deelt de kritiek van milieugroepen niet dat het loslaten van harde doelstellingen zoals het verhogen van het aandeel duurzame energie tot 15 procent in 2010 zoals de EU graag had gewild, per se een verlies betekent.

Het aandeel is nu 14 procent en de "substantiële verbetering" die er moet komen is niet vrijblijvend, aldus Van Geel. In de tekst staat ook dat daar op wordt toegezien door middel van een actieplan voor monitoring en regelmatige evaluatie.

Schröder maakt zich sterk voor harde norm

Met name de Duitse bondskanselier Schröder maakte zich maandag in zijn toespraak sterk voor de 15-procent norm. Hij herinnerde zijn toehoorders eraan dat klimaatveranderingen, met ondermeer grote overstromingen als gevolg, bittere realiteit zijn geworden. Schröder kondigde aan een internationale conferentie over hergebruik van energie te zullen organiseren. Ook beloofde hij de komende vijf jaar in totaal een miljard euro te steken in projecten waarmee groene energie in ontwikkelingslanden wordt gesteund.

VS en Islamitische landen op één lijn over gezondheiszorg vrouwen

Maar vooral de Verenigde Staten en Japan wilden zich niet vastleggen op een schema voor het gebruik van schone energie, en hun standpunt heeft nu de overhand gekregen. De VS en verscheidene islamitische landen liggen ook dwars over het onderwerp van de gezondheidszorg voor vrouwen en de geboortebeperking. Washington is bang dat de deur wordt opengezet naar abortus. Over deze paragraaf werd maandag geen akkoord bereikt.

Wel was er verder overeenstemming over het streven om het aantal mensen zonder sanitaire voorzieningen in 2015 te halveren. Ook kondigde de VN meer dan honderd projecten op het gebied van watervoorziening, energie, gezondheid en biodiversiteit aan, waarover een akkoord was bereikt tussen regeringen, bedrijfen en non-gouvernementele organisaties.

Veel retoriek

Aan retoriek schortte het maandag niet. De staatshoofden en regeringsleiders werden maandag toegesproken door kinderen uit Canada, Ecuador en China. Zij zeiden dat "te veel volwassenen meer geïnteresseerd zijn in geld en rijkdom dan in het milieu" en riepen de deelnemers op om na te denken welke wereld zij hun kinderen en kleinkinderen willen nalaten.

Chirac: "Ons huis staat in brand"

VN-secretaris-generaal Kofi Annan verklaarde dat niets de bedreiging van de aarde meer symboliseert, dan de dertien miljoen Afrikanen die honger lijden. "De actie begint bij de regeringen. De rijkste landen moeten de weg wijzen", aldus Annan. De Franse president Chirac liet weten dat "ons huis in brand staat, en wij dat niet willen zien".

Chirac, de Britse premier Blair en de Duitse bondkanselier Schröder riepen op tot een snelle ratificatie van het Kyoto-protocol dat landen ertoe verplicht de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Het verdrag kan pas in werking treden als ook Rusland tot ratificatie overgaat, maar Moskou liet onlangs weten dat waarschijnlijk niet te zullen doen.

Schröder zei hierover snel met de Russische president Poetin te gaan praten. De Canadese premier Chrétien liet maandag weten eind dit jaar een beslissing te nemen over de ratificatie van Kyoto