AMSTERDAM - Koningin Beatrix zal zaterdagmiddag de Betuwelijn officieel openen. Aan de lijn is ruim tien jaar gewerkt. Op het station van het Zuid-Hollandse Barendrecht geeft de vorstin om 15.00 uur het virtuele startsein voor de eerste goederentrein die gaat rijden op de spoorverbinding tussen de haven van Rotterdam en het Duitse achterland.

De Betuweroute wordt zaterdagmiddag officieel geopend door koningin Beatrix. De belangrijkste gasten bij de opening zijn minister van Verkeer Camiel Eurlings (CDA), de vice-president van de Europese Commissie Jacques Barrot die verantwoordelijk is voor transport en de Duitse staatssecretaris van Verkeer van Noordrijn-Westfalen Jörg Hennerkens.

De lijn is 160 kilometer lang en loopt grotendeels parallel aan de snelweg A15. De route is voorzien van 160 kilometer aan geluidsschermen, 190 faunapassages, vijf tunnels met een totale lengte van 18 kilometer, 130 bruggen en viaducten, 600 duizend dwarsliggers, 155 wissels en bij de aanleg is 16 miljoen kubieke meter zand gebruikt. In totaal zijn er twintigduizend mensjaren in de aanleg gaan zitten onder leiding van zes opeenvolgende ministers van Verkeer en Waterstaat.

Tegenvallers

Dit alles voor een bedrag van 4,7 miljard euro. Dat is ruim één miljard meer dan werd geraamd in 1996 bij de vaststelling van het tracébesluit. De extra kosten worden veroorzaakt door stijgingen van het prijspeil en verschillende tegenvallers.

De bouw van de lijn heeft ruim tien jaar in beslag genomen nadat de Tweede Kamer in 1995 het definitief groene licht gaf. In 1997 ging de eerste spade de grond in. Het kabinet besloot in 1992 al tot de aanleg van een goederenspoorlijn van Rotterdam naar het Duitse Ruhrgebied. Twijfels over nut en noodzaak zorgden ervoor dat het definitieve besluit vier jaar later werd genomen door het eerste Paarse kabinet van PvdA, VVD en D66.

Omstreden

Vanaf het eerste begin is de lijn omstreden. Zo waarschuwden tegenstanders in een vroeg stadium voor de hoge kosten en lage opbrengsten. Goederenvervoer over het water zou goedkoper zijn en de spoorweg schadelijk voor landschap en natuur. Ook zouden de aanlegkosten van de lijn niet kunnen worden terugverdiend.

De spoorlijn is inmiddels verworden tot symbool van falende parlementaire controle en niet werkende publiek-private samenwerking. Het bedrijfsleven bleek niet bereid om te investeren in de exploitatie van de Betuweroute en de financiële tegenvallers volgden elkaar op. De problemen rond de lijn leidde in 2004 tot een parlementaire enquête naar grote infrastructurele projecten onder leiding van PvdA'er Adri Duivesteijn.

Duivesteijn concludeerde dat de Tweede Kamer ernstig tekortschoot bij het nemen van besluiten en stelselmatig achter de feiten aanliep. De aanbevelingen leidden ertoe dat de politiek voorzichtiger werd met het aankondigen van grote infrastructurele projecten. Zo werd afgezien van de aanleg van de Zuiderzeelijn.

Tunnel

De problemen met de Betuweroute duurden door tot enkele maanden voor de opening, die aanvankelijk gepland was voor 1 januari. Problemen met de tunneltechnische installatie noopten tot een half jaar uitstel. En de politiek bleef zich roeren tot in de week van de opening.

Maandag bleek dat TNO een rapport naar de brandveiligheid niet voor zaterdag afkrijgt, waarop GroenLinks eiste dat de opening moet worden afgeblazen. TNO stelt echter dat de opening gewoon door kan gaan. De Betuweroute zou tot de veiligste spoorlijnen van Europa behoren.

De lijn wordt de komende maand gefaseerd in gebruik genomen door de exploitatiemaatschappij Keyrail, die bestaat uit de havenbedrijven van Amsterdam en Rotterdam en spoorbeheerder ProRail. De Betuweroute is uitgerust met het nieuwe Europese veiligheidssysteem ERMTS. Om te testen of dit in de praktijk ook veilig is, rijden er tot november ongeveer vijftig treinen per week in beide richtingen. In 2008 groeit dit aantal naar verwachting tot vijftig treinen per dag in beide richtingen.

Deze treinen worden in eerste instantie getrokken door diesellocomotieven, omdat er nog niet genoeg elektrische locomotieven voorhanden zijn. Op de bovenleiding staat een voltage van 25 duizend volt wisselspanning. Reguliere bovenleidingen leveren 1500 volt.

Optimistisch

ProRail is optimistisch over de exploitatie van de lijn. Voor 2015 wordt ongeveer dertig miljoen ton aan grensoverschrijdend goederenvervoer over het spoor verwacht. De spoorbeheerder stelt dat er kansen liggen op het gebied van vervoer naar Oost-Europa, naar energiecentrales in Duitsland en in het vervoer van containers. De Betuweroute wordt onderdeel van de corridor Rotterdam-Genua, de 'slagader van het spoorvervoer in Europa'.

Verladersorganisatie EVO sprak vrijdag de verwachting uit dat in 2009 de afwikkeling van het spoorgoederenvervoer in tonkilometers via de Betuweroute al even hoog is als via het totale reguliere spoornet in Nederland.

Goederenvervoer

Al die goederen moeten wel op de plaats van bestemming komen. Volgens ProRail kan het Duitse spoorwegennet de stijgende stroom goederen opvangen. Daarnaast wordt gewerkt aan een uitbreiding van het knooppunt Oberhausen, wat zorgt voor een sterk verbeterde doorstroom van het goederenvervoer. En vanaf 2013 staat de aanleg van een derde spoor tussen Oberhausen en de Nederlandse grens op het programma.

Wanneer deze verwachtingen worden waargemaakt, is Trijntje niets voor niets van haar laatste rustplaats gelicht. Tijdens de aanleg stuitten de werklui op menselijke resten vanaf de Midden-Steentijd, ongeveer 8500 jaar geleden. De bekendste vondst is Trijntje, die zevenduizend jaar oud is. Zij is daarmee het oudste, intacte menselijke skelet dat ooit in Nederland is gevonden.