DEN HAAG - De partijleider moet de koers van de VVD bepalen en de partij moet hem daarbij de volle ondersteuning bieden. Voor sluimerende ambities om zijn positie in te nemen is geen plaats. Die ambities mogen pas weer aan bod komen bij de volgende lijsttrekkersverkiezing.

Dat schrijft de commissie-Dekker, die de oorzaken van de verkiezingsnederlaag van de VVD heeft geanalyeerd, in haar woensdag verschenen eindverslag.

Volgens de commissie moet de VVD een liberale beginselpartij zijn, waar geen rol is weggelegd voor "soloartiesten". Wanneer die zich manifesteren moet het hoofdbestuur maatregelen treffen.

Verdonk

De commissie suggereert dat Rita Verdonk, die na de Tweede Kamerverkiezingen een machtsgreep leek te doen, uit de partij gezet had moeten worden. Op haar persconferentie bleef commissievoorzitter Sybilla Dekker, oud-minister van VROM, hierover echter vaag.

Bij de lijsttrekkersverkiezing van vorig jaar tussen Mark Rutte en Verdonk heeft het hoofdbestuur steken laten vallen, stelt de commissie-Dekker. De verkiezing was niet goed voorbereid en onvoldoende doordacht.

Verliezer

De commissie wil dat de ledenraadpleging over de lijsttrekker behouden blijft, maar dan wel beter georganiseerd. Het verkiezingsprogramma moet al gereed zijn en het principe dient te zijn: "winner takes all". Dat betekent dat de verliezer niet automatisch de nummer twee wordt, zoals met Verdonk het geval was.

Vervlakking

Over de Tweede Kamerverkiezingen van november vorig jaar, waarbij de VVD zes zetels verloor, zegt de commissie dat de start goed was, maar dat later "vervlakking" optrad. Lijsttrekker Rutte was te weinig zichtbaar.

De aanpak met een top drie (Rutte, Verdonk en Henk Kamp) werkte niet goed. Er was te weinig regie. De campagne van Verdonk, die met een eigen met portretten getooide vrachtwagen door het land trok, had het karakter van een "tweede lijsttrekkerscampagne".

Voorkeursstemmen

Het VVD-bestuur heeft na de verkiezingen op geen enkele manier waardering uitgesproken voor het enorme aantal voorkeurstemmen dat Verdonk had gehaald. De commissie noemt dit een "gemiste kans" die bij Verdonk tot frustratie heeft geleid.

Anderzijds was het optreden van Verdonk na de verkiezingen, toen zij haar ambities voor het leiderschap bleef etaleren "een dieptepunt in de beeldvorming van de partij". Het hoofdbestuur heeft toen "niet zichtbaar opgetreden, noch heeft het duidelijk gemaakt waar de grenzen van de partij lagen", stelt de commissie.

Gijzelen

Bestuur en fractieleider hebben zich "laten gijzelen om leden te behouden, kiezers te winnen en om een scheuring in de partij te voorkomen".

Sturing

De commissie wil dat hoofdbestuur in de toekomst meer sturing geeft aan de partij. Op termijn moet er een professionele partijvoorzitter komen. Nu is het voorzitterschap nog een nevenfunctie.

Het hoofdbestuur moet ook het Liberaal Manifest, dat twee jaar terug werd aangenomen door de VVD, opnieuw op de agenda zetten. Het moet verder zorgen voor een permanente campagne onder leiding van een professionele campagneleider.

Fouten

Het hoofdbestuur van de VVD heeft al laten weten de aanbevelingen van de commissie-Dekker over te nemen. Het erkent dat er fouten zijn gemaakt.

Opstappen

Partijvoorzitter Jan van Zanen is niet van plan op te stappen naar aanleiding van het rapport. Hij heeft de "vaste overtuiging" dat het hoofdbestuur met de opgedane ervaringen in staat is om een aantal "verstevigingen" aan te brengen.