DEN HAAG - Koningin Beatrix heeft demissionair CDA-minister Donner van Justitie vrijdag benoemd tot informateur. Hij moet op zo kort mogelijke termijn onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om te komen tot een kabinet dat kan rekenen op een vruchtbare samenwerking met het parlement, wat de politieke bereidheid is om tot zo'n coalitie te komen en welke onderwerpen bijzondere aandacht vragen.

In de praktijk betekent deze opdracht dat Donner moet verkennen of het mogelijk is een kabinet te vormen van CDA en PvdA. Als Donner tot de conclusie komt dat dat kan, dan kunnen de echte onderhandelingen tussen de twee partijen beginnen.

De aanstelling van Donner is opvallend, omdat hij ook informateur was van de huidige centrumrechtse coalitie van CDA, VVD en LPF. Volgens ingewijden is het geen enkel beletsel dat hij nu het fundament moet gaan leggen voor een centrumlinks kabinet omdat Donner 'als geen ander partijen bijelkaar kan brengen'.

Bovendien is hij zeer goed op de hoogte van de actuele problemen op het gebied van de WAO, gezondheidszorg en het financieel-economisch beleid, terreinen waarop CDA en PvdA grote meningsverschillen hebben.

Donner dwong als informateur en later minister van Justitie respect af. Hij geldt als vertrouweling van Balkenende, die Donner vooral aan het begin van zijn premierschap vaak om advies vroeg. Het CDA wil Donner na de verkennende fase, die niet veel tijd in beslag gaat nemen, ook als informateur voor de daadwerkelijke inhoudelijke onderhandelingen.

PvdA-leider Bos liet vrijdagavond weten de benoeming van Donner te verwelkomen. "Wij zullen loyaal en met de vereiste spoed meewerken aan de uitvoering van de opdracht. Het onderzoek naar de bereidheid om te komen tot een coalitie moet daarbij de hoogste prioriteit hebben."

Balkenende bepleitte vrijdag bij de koningin als enige een onderzoek naar alle coalitiemogelijkheden. Hij is van mening dat "te snel gekeken wordt naar de PvdA" omdat de kiezer het beleid van het huidige kabinet niet heeft afgestraft. CDA en VVD hebben immers gewonnen, aldus Balkenende. Hij stelde voor dat de informateur de inhoudelijke overeenkomsten en verschillen op een rijtje zou zetten en de bereidheid tot samenwerking zou onderzoeken. "We moeten zorgen dat we het goed en weloverwogen aanpakken."

PvdA-leider Bos was het weliswaar met Balkenende eens dat de verkennende informateur van CDA-huize moet zijn, maar anders dan de CDA-leider voelt hij niets voor een inhoudelijke vergelijking. "Dat is tijdverspilling. Ik ga niet onderhandelen met iemand van wie ik niet zeker weet of die echt wil onderhandelen." Bos vindt dat de informateur alleen moet uitzoeken of Balkenende de politieke wil heeft om samen te werken met de PvdA. "Als die wil er is, dan komen we er daarna wel uit", zei de PvdA-leider na zijn bezoek aan de koningin.

Overigens hebben Balkenende en Bos vrijdag telefonisch met elkaar gesproken, aldus een ingewijde. Het was de eerste maal dat ze direct contact hadden sinds de verkiezingen.

Ook de andere fractievoorzitters vinden de verkennende fase overbodig omdat ze van mening zijn dat op basis van de verkiezingsuitslag een coalitie van CDA en PvdA voor de hand ligt. Ze verwijten Balkenende getreuzel en vinden dat de onderhandelingen direct moet beginnen.