DEN HAAG - Het CDA lijkt niet onder een kabinet met de Pvda uit te kunnen. Donderdag maakte de nieuwe D66-fractievoorzitter Dittrich een einde aan de illusies van het CDA om met de progressief-liberalen en de VVD een regering te vormen.

Omdat CDA-leider Balkenende hernieuwde samenwerking met de LPF al als "ongeloofwaardig'' heeft betiteld, rest de christen-democraten voor een meerderheidskabinet op dit moment geen andere keuze dan met de PvdA in zee te gaan. PvdA-leider Bos riep Balkenende op "kleur te bekennen'' en snel te kiezen voor een centrumlinkse coalitie.

De CDA-leider is de enige die zover nog niet is. Hij vindt de conclusie dat de uitslag alleen kan leiden tot een coalitie van CDA en PvdA "veel te snel getrokken''. Balkenende wil eerst dat een informateur van CDA-huize onderzoekt welke coalities mogelijk zijn en welke inhoudelijke overeenkomsten en verschillen er tussen de partijen bestaan.

Tijd verspillen

Bos is niet tegen zo'n 'verkenner', maar begrijpt niets van de opstelling van de CDA-voorman. Volgens Bos is "iedere politieke leider in de Tweede Kamer behalve Balkenende'' ervan overtuigd dat de verkiezingsuitslag wijst in de richting van een PvdA-CDA-coalitie. "Als Balkenende niet met de PvdA wil, moet hij dat direct zeggen en niet te veel tijd verspillen'', zei Bos.

Hij benadrukte dat de PvdA wel wil regeren, maar niet tegen elke prijs. "Als het de bedoeling van het CDA is om via onderhandelingen met ons uiteindelijk ergens anders uit te komen, kunnen ze beter meteen aan de andere kant beginnen.'' Als het aan de sociaal-democraten ligt moet de nieuwe Tweede Kamer wel volgende week debatteren over de bevindingen van de informateur.

Balkenende sprak nogmaals zijn voorkeur uit voor de VVD omdat er inhoudelijk grote overeenkomsten zijn. Het financiële beleid van de PvdA staat hem niet aan. "En de PvdA is veel te terughoudend over de vernieuwingen in de zorg en het onderwijs'', zei Balkenende.

Informatie

Vanaf vrijdag adviseren de fractievoorzitters koningin Beatrix over de ontstane politieke situatie nu het CDA maar nipt de grootste partij is geworden boven de PvdA. Donderdagavond ontving de koningin op paleis Huis ten Bosch al haar vaste adviseurs, Eerste-Kamervoorzitter Braks, Tweede-Kamervoorzitter Weisglas en vice-president Tjeenk-Willink van de Raad van State. Weisglas stelde bij buitenkomst uit Paleis Huis ten Bosch dat er "snel en voortvarend'' een "stabiele coalitie'' moet komen. Mogelijk wijst Beatrix na alle uitgebrachte adviezen al vrijdagavond een informateur aan.

Behalve het CDA zelf wijzen de andere partijen allemaal een combinatie van CDA en PvdA aan als coalitie die het eerst moet worden geprobeerd. De VVD en de SP zien niets in het CDA-plan eerst een informateur een 'verkenning' uit te laten voeren. De verschillen tussen de partijen zijn volgens de liberalen duidelijk genoeg. VVD-leider Zalm wil daarom dat het CDA snel de gesprekken met de PvdA start. De liberalen bereiden zich voor op een oppositierol.

Getroffen

LPF-leider Herben maakte donderdag duidelijk pijnlijk getroffen te zijn door CDA-leider Balkenende die samenwerking met zijn partij afwijst. Herben zei daarop dat de LPF zich niet zomaar meer ter beschikking stelt om CDA en VVD aan een meerderheid te helpen.

Dittrich

Ook D66, GroenLinks, ChristenUnie en SGP blikten donderdag in de Tweede Kamer terug op de parlementsverkiezingen. De D66-fractie koos Kamerlid Boris Dittrich als haar nieuwe voorzitter. Hij volgt lijsttrekker De Graaf op die na de verkiezingsnederlaag, zijn tweede, geen fractievoorzitter meer wilde zijn. De Graaf blijft wel Kamerlid. Voor de nummer twee op de D66-lijst, Van der Laan, kwam het leiderschap te vroeg. Zij zal de komende jaren worden klaargestoomd.

GroenLinks maakte donderdag duidelijk zeer te hechten aan een Kamerdebat over het verkiezingsresultaat. Hierin zouden de partijen maximale openheid moeten geven over de kabinetsformatie.

ChristenUnie

Bij de ChristenUnie lijkt het erop dat oud-fractievoorzitter Van Dijke niet terugkeert omdat het huidige vrouwelijke Kamerlid Huizinga-Heringa, nummer vier op de lijst, hem met voorkeursstemmen voorbijstreeft. Dat blijkt althans uit een representatief onderzoek van het Reformatorisch Dagblad bij veertien regionaal gespreide gemeenten met relatief veel stemmers op de ChristenUnie. Maandag stelt de Kiesraad officiële uitslag vast.