DEN HAAG - Het CDA is woensdag bij de Tweede-Kamerverkiezingen nipt de grootste partij gebleven. De christen-democraten halen, volgens een prognose gebaseerd op 99,4 procent van de stemmen, 44 zetels, één meer dan op 15 mei vorig jaar. De PvdA komt uit op 42 zetels, een winst van 19. Voor de VVD blijft de winst beperkt: de liberalen gaan van 24 naar 28 zetels.

Compilatie verkiezingen (video)


De grijze kolom is het aantal zetels volgens de verkiezingen van mei 2002, de blauwe kolom is de uitslag van 22 januari 2003

Bij deze uitslag ligt de vorming van een centrum-links kabinet voor de hand. CDA en PvdA halen samen een ruime meerderheid (86 van de 150 Kamerzetels), terwijl CDA en VVD samen op 72 zetels blijven steken.

Maar CDA-leider Balkenende staat nog bepaald niet te trappelen om een coalitie met de PvdA te vormen. Hij wees woensdag op de "grote risico's" die zo'n kabinet met zich meebrengt. Balkenende wil dan ook niet meteen gaan onderhandelen, maar eerst de overeenkomsten en verschillen tussen de twee partijen in kaart brengen. Direct onderhandelingen brengen volgens hem "te veel risico's" met zich mee.

De CDA-leider hield bovendien de mogelijkheid van een centrum-rechtse coalitie met drie partijen nadrukkelijk open. "Een tweepartijenkabinet is niet het hoogste doel". Balkenende noemde D66 als mogelijke derde partner, hoewel die partij zegt niet te willen. Doorgaan met de LPF ziet Balkenende "niet gebeuren", al sloot hij dat ook niet helemaal uit.

Oppositierol VVD

De VVD lijkt zich echter al te hebben neergelegd bij een oppositierol. Minister Hoogervorst van Financiën zei woensdag er niet vanuit te gaan dat zijn partij weer in de regering komt. Partijleider Zalm wil eerst met zijn fractie overleggen voor hij zich duidelijk uitspreekt, maar hij wees woensdagnacht op de electorale voordelen van een keuze voor de oppositie.

Bos

PvdA-leider Bos, op de verkiezingsavond van zijn partij in Amsterdam stormachtig toegejuicht na de grootste overwinning in het bestaan van de partij, zei dat de uitslag een draagvlak vormt voor een progressief kabinet. Hij verweet Balkenende de wens van de kiezer te negeren. "Balkenende doet net of er geen verkiezingen zijn geweest."

Bos voegde er aan toe dat zijn partij niet koste wat kost wil regeren. "Dat hebben wij afgeleerd." Oud-PvdA-leider Kok liet woensdagavond weten "heel trots" te zijn op het bereikte resultaat. Hij drong aan op een korte kabinetsformatie.

LPF opgelucht

In het LPF-kamp was de sfeer woensdagavond redelijk opgelucht omdat het verlies wat minder lijkt dan verwacht. De volgelingen van Fortuyn halen acht zetels, 'slechts' 18 minder dan nu. "Het establishmment is nog niet van ons af", constateerde lijsttrekker Herben.

De kleine linkse partijen hadden geen vrolijk avond. De SP, drie weken terug in de peilingen nog op ruim twintig zetels, zag de virtuele winst helemaal verdampen. De partij van Marijnissen komt niet verder dan zijn huidige aantal van negen zetels.

Marijnissen verklaarde het tegenvallende resultaat door er op te wijzen dat veel linkse kiezers 'strategisch' op de PvdA hebben gestemd. GroenLinks verliest twee van zijn tien zetels. Lijsttrekker Halsema toonde zich toch niet ontevreden, omdat de peilingen een grotere achteruitgang hadden voorspeld.

Thom de Graaf

D66 moet één van zijn zeven zetels inleveren. Partijleider De Graaf, die zijn tweede verkiezingsnederlaag op rij boekte, zei bij deze uitslag niet meer verkiesbaar te zijn voor het fractievoorzitterschap. Hij wordt waarschijnlijk opgevolgd door nummer twee op de lijst, Lousewies van der Laan. De Graaf blijft wel in de Tweede Kamer.

Ook de ChristenUnie verliest een zetel en komt uit op drie. De SGP behoudt zijn twee zetels. Leefbaar Nederland verliest zijn twee zetels.

Bezoek koningin

De fractieleiders zullen vermoedelijk donderdagmiddag naar de koningin gaan om advies uit te brengen over de kabinetsformatie. Sinds enkele jaren bestaat de mogelijkheid een informateur aan te wijzen tijdens de eerste vergadering van de nieuwe Kamer, die over acht dagen plaatsvindt. Maar geen van de grote partijen lijkt daarvoor te kiezen.

Bos gaat ervan uit dat het Balkenende aankoerst op de benoeming van een informateur van CDA-huize die eerst alle mogelijkheden moet verkennen voor er echt onderhandeld kan worden.

Zelf vindt Bos dat niet nodig. Wat hem betreft kunnen de besprekingen tussen PvdA en CDA meteeen beginnen. "We moeten geen tijd verliezen." De opkomst bij de verkiezingen was hoog: 79,9 procent, één procent meer dan in mei 2002.