DEN HAAG - De Inspectie voor de Sanctietoepassing gaat onderzoek doen naar de schietpartij met dodelijke afloop in Enschede, waarvan de hoofdverdachte een tbs'er is. Dat heeft staatssecretaris Nebahat Albayrak (Justitie) donderdagavond aangekondigd in een spoeddebat over de kwestie in de Tweede Kamer.

Ook de Inspectie voor Gezondheidszorg wordt daarbij betrokken. De inspecties zullen bij hun onderzoek naar het dodelijk incident ook nadrukkelijk kijken naar de rol van de tbs-kliniek Oldenkotte in Rekken, waar de verdachte werd behandeld. De kliniek heeft na de schietpartij alle verloven ingetrokken, omdat het incident veel onrust teweeg heeft gebracht onder de patiënten.

Iemands verlof mag pas worden hervat na toestemming van Albayrak. De verdachte tbs'er zat in de laatste fase van zijn straf en woonde sinds begin dit jaar zelfstandig in een woning in Enschede.

Onderzoek

Uit het onderzoek moet blijken of hij deze vorm van verlof had mogen hebben, welke mate van toezicht er was en hoe de man aan een wapen kon komen. Albayrak verwacht de uitkomsten van het onderzoek binnen twee maanden.

Medeleven

Tijdens het debat betuigde ze haar medeleven aan de nabestaanden en slachtoffers van de schietpartij. Zondag was volgens Albayrak niet alleen een zwarte dag voor alle betrokkenen, maar ook voor het tbs-systeem. "Dit was niet mijn droomstart", zei de nieuwe staatssecretaris. Ze zegt te zoeken naar alle mogelijke maatregelen om het stelsel verbeteren.

De VVD pleitte ervoor alle proefverloven van tbs'ers op te schorten tot er voldoende veiligheidsmaatregelen zijn genomen. Albayrak voelt daar niets voor en wees erop dat dat feitelijk het einde betekent van de tbs-behandeling.

De staatssecretaris kondigde verder aan dat ze met burgemeesters en de politie gaat praten over de verstrekking van informatie over het verblijf van tbs'ers in gemeenten. Ook stuurt ze de Kamer binnen een week een brief over de aangescherpte geweldsinstructie voor begeleiders van tbs'ers.

Burgemeester H. Bloemen van de gemeente Berkelland, waar Rekken deel van uitmaakt, beklaagde zich weken geleden over een gebrek aan informatie bij incidenten waarbij cliënten van Oldenkotte betrokken zijn.

De twee inspectiediensten deden vorig jaar al onderzoek naar tbs-kliniek De Kijvelanden in Poortugaal. Daaruit bleek dat een opeenstapeling van fouten ertoe heeft geleid dat een gewelddadige tbs'er uit die kliniek vorig najaar ten onrechte op begeleid verlof is gestuurd. De man wist te ontsnappen, waarna hij twee mensen beroofde en een vrouw verkrachtte.

De Kamer vond dat eerst tot op de bodem moet worden uitgezocht wat er precies gebeurd is en dat aan de hand daarvan gerichte maatregelen moeten worden getroffen. "Hoe kan het dat een licht ontvlambare persoon buiten de kliniek woont en dan ook nog over een vuurwapen beschikt?", vroeg Aleid Wolfsen (PvdA).

Volgens Alexander Pechtold (D66) is het een "utopie" te denken dat alle risico's volledig kunnen worden uitgesloten. Hij zei niet het tbs-systeem te willen opheffen en zelfs niet daarmee te willen dreigen, zoals Fred Teeven deed.

Cultuuromslag

"De traagheid van de regering en verzet van de tbs-sector zelf zit ons tot hier", aldus Teeven. Hij pleitte voor een cultuuromslag waarbij tbs-klinieken meer oog krijgen voor de veiligheid. "Dat betekent soms de geitenwollensokkencultuur laten varen."

PVV

De PVV wil dat tbs'ers die een ernstig gewelds- of zedendelict hebben gepleegd, niet terugkeren in de samenleving. "Ze moeten worden vastgehouden totdat ze geen gevaar meer opleveren", aldus Kamerlid Raymond de Roon.

Concreet doelde hij op delinquenten die zijn veroordeeld voor moord, doodslag of verkrachting en die onder invloed staan van een stoornis. Deze redenering betekent voor een aantal tbs'ers levenslange opsluiting, zo zei De Roon.

De PVV'er zei donderdag tijdens een spoeddebat in de Tweede Kamer dat hij geen vertrouwen heeft in het tbs-systeem zoals dat nu bestaat. Volgens de PVV ontbreekt ieder bewijs dat de tbs-maatregel eraan bijdraagt dat delinquenten minder snel terugvallen in slecht gedrag.

"Het systeem moet uitvoerig op de schop. Daarbij moet niet de tbs'er voorop staan, maar een veilige maatschappij. Genoeg is genoeg."