Nu veel Nederlanders thuiswerken, zien collega’s elkaar minder. Maar Nederlanders merken wel de behoefte om collega’s vaker te laten weten wat ze doen: “Sorry ik was even de hond uitlaten.” Waar komt die verantwoordingsbehoefte vandaan en is dat wel onderdeel van een gezonde werkcultuur? Corporate antropoloog Arne Stoffer denkt mee.

“De veranderingen door corona zorgen voor een situatie die niemand bekend is”, legt Stoffer uit. Hij is corporate antropoloog bij de Academie voor Organisatiecultuur en oprichter van NEXT Changemakers, waar hij organisaties en professionals begeleidt bij transformatieprocessen. “Je voelt de onrust overal. En dat is niet voor niks. In de antropologie spreken we over liminaliteit. De overgangsfase bij verandering, waarin oude vormen en gebruiken al weg zijn, maar er nog niet iets nieuws voor in de plaats is. Die fase leidt bij veel mensen tot psychische en lichamelijke klachten. Helemaal omdat je ook niet weet wanneer ‘het nieuwe’ eindelijk vorm krijgt.”

Verantwoorden naar je baas of naar je ouders?

In zo’n onbekende situatie schakelen mensen vaak onbewust over op een soort automatische piloot, ook wel scriptmatig gedrag genoemd. Ze grijpen naar gewoontes en gebruiken die ze vroeger als kind hebben aangeleerd of gezien. Stoffer: “Misschien moesten ze als kind vaak uitleggen wat ze gingen doen of was het normaal om altijd even om toestemming te vragen. In dat geval kunnen ze in een onbekende situatie onbewust terugvallen op dit gedrag. Gedrag dat hen ooit hielp om met bepaalde situaties om te gaan, maar nu niet per se helpend is.”

Een medewerker met deze neiging kan collega’s het gevoel geven dat jezelf uitleggen de norm is. Individuele coaching kan dan een goede route zijn, vertelt Stoffer. “In gesprek verken je samen waarom en aan wie er eigenlijk toestemming wordt gevraagd - aan je leidinggevende? Of onbewust aan een ouder? - en of dat gedrag eigenlijk wel welkom is in de werksituatie.”

De invloed van thuiswerken op lichaamstaal

Naast het vaker verantwoording afleggen, veranderen er meer dingen nu we zoveel thuiswerken. Wil je meer weten over de invloed van thuiswerken op bijvoorbeeld lichaamstaal? Body language expert Denise Dechamps geeft handen en voeten aan de uitdaging van remote communicatie in de 1000 stappen podcast van Zilveren Kruis. Wat gebeurt er met lichaamstaal nu veel medewerkers achter een scherm zitten? Lees het hier of beluister de podcast.

Keuzes op de werkvloer vaak cultureel bepaald

Cultuur speelt ook een grote rol in of medewerkers veel naar verantwoording neigen in deze onbekende situatie. Misschien heerst er gewenst of ongewenst een sterke controlecultuur, zoals in organisaties waarin collega’s elkaar afrekenen op resultaten. Maar het kan ook gaan om een gebrek aan passende culturele regels. Stoffer: “Dankzij cultuur hoeven we niet elke dag opnieuw honderden kleine keuzes te maken. Dat zorgt ervoor dat we mentaal gezond blijven en hersencapaciteit overhouden om ons leven te leven.”

Stoffer vertelt dat veel van de organisatiecultuur van voor het thuiswerken bovendien gestoeld was op fysiek bij elkaar zijn. Op kantoor zie je elkaar aan het werk en als iemand bij zijn laptop wegloopt, weet je: toilet, lunch, even koffie halen of kletsen met een collega. Je denkt in ieder geval niet dat die persoon direct zijn werk verzaakt. Maar thuis is de laptop de vervanger van de fysieke kantoorruimte en kan niet achter je laptop zitten, voelen als afwezig zijn. “Als gebruiken ineens anders worden, is er een nieuwe cultuur nodig.”

Creëer een passende cultuur

Volgens Stoffer kun je het eigenlijk niet maken om medewerkers de volledige vrijheid te geven. “De situatie is al zo stressvol. Je moet expliciet een nieuwe cultuur bouwen en regels met elkaar maken. Afspraken maken over nieuwe rituelen en gedrag. Veel meer dan organisaties nu doen.”

Hij noemt een aantal voorbeelden: “Organiseer bijvoorbeeld elke ochtend een check-in, zodat collega’s elkaar zien. Zorg dat nieuwe mensen zich welkom voelen met een vaste mentor, die buiten met ze gaat wandelen. Laat eten bezorgen als je meetings rond lunch hebt die langer dan een uur duren. Creëer een nieuwe cultuur die past bij de nieuwe situatie en maak hier afspraken over door deze nieuwe rituelen expliciet te benoemen.”