Steeds slimmer wordende robots en algoritmes voelen voor veel mensen als een bedreiging. Maken we onszelf overbodig en pikken machines in de toekomst onze banen in?

Volgens onderzoeksorganisatie TNO hoeven we niet bang te zijn voor robots op de arbeidsmarkt. "Mensen blijven werken en bedrijven blijven mensen werk geven. Wij kunnen ons veel beter aanpassen aan nieuwe situaties dan we denken."

Onvoorziene omstandigheden

"Zelfs de slimste robot is altijd in één opzicht minder slim dan wij", zegt Ronald Dekker, arbeidsmarktonderzoeker van TNO. "Robots kunnen hele simpele taken heel goed uitvoeren, maar bij onvoorziene omstandigheden gaat het altijd mis. Daar kunnen mensen gewoon veel beter mee omgaan."

Een bekend voorbeeld is dat van de robotstofzuiger. Dekker: "Kijk maar eens op YouTube als je wil weten wat er gebeurt als zo'n ding per ongeluk een hondendrol tegenkomt. Ik kan je alvast vertellen dat een menselijke schoonmaker nooit per ongeluk alles over de vloer zou smeren."

Ondanks dat Dekker en zijn collega's bij TNO denken dat de mens nooit helemaal vervangen zal worden door robots, waarschuwen ze wel dat we ons niet snel genoeg aanpassen aan de snel veranderende arbeidsmarkt. TNO voorziet grote uitdagingen, maar ook grote kansen.

Een cv vol compententies

Dekker: "De beste manier om ons voor te bereiden op de arbeidsmarkt van de toekomst, is kijken naar die van vandaag. Zo zien we dat we op een aantal terreinen niet flexibel genoeg zijn. We kijken bijvoorbeeld nog steeds te veel naar mensen 'alsof ze hun diploma zijn'. Het zou verstandig zijn om meer naar competenties te kijken."

"Als je bijvoorbeeld twintig jaar lang aan auto's gesleuteld hebt, is het installeren van zonnepanelen voor jou waarschijnlijk een fluitje van een cent. Toch lukt het niet altijd om zomaar een carrièreswitch te maken, omdat je de juiste papieren niet hebt. Dat verandert als we mensen selecteren op basis van waar zij goed in zijn. Dan omschrijf je zo iemand niet meer als automonteur, maar als 'nauwkeurig', 'technisch' en 'handig' bijvoorbeeld."

Aanpassingsvermogen als kracht

Als we ons meer focussen op competenties, zijn robots ook ineens zo eng niet meer, stelt Dekker. "Mensen kunnen zich nu al veel beter aanpassen aan onvoorziene veranderingen dan robots. Als we in de toekomst meer kijken naar competenties en minder naar werkervaring, dan wordt die voorsprong nog veel groter. Juist die competenties maken namelijk dat wij kunnen omgaan met onvoorziene situaties – iets waar robots dus minder goed in zijn."

Dat robots volgens TNO niet alles kunnen, betekent niet dat de organisatie tegen robotisering is. Integendeel: onderzoekers van TNO lopen voorop in het ontwikkelen van hardware en software voor robots. Bovendien maken lerende robots, in tegenstelling tot mensen, fouten altijd maar één keer. Wel is het voor TNO belangrijk dat technologie altijd ten goede komt aan de mens.

Innovaties die werken en leven beter maken

"TNO is in de jaren dertig opgericht om met wetenschappelijke kennis bij te dragen aan het maatschappelijk belang", zegt Dekker. "De innovaties die wij ontwikkelen zijn altijd bedoeld om het menselijk leven (en werk) beter te maken, nooit om mensen overbodig te maken."

"Robots kunnen straks gevaarlijk, ongezond of vervelend werk voor ons gaan opknappen. Dat is een goeie zaak. Vergeet ook niet dat robots allemaal gebouwd, bestuurd en gerepareerd moeten worden. Dat is nou precies wat robots zelf nog niet kunnen. Zolang wij ons focussen op waar wij goed in zijn – ons vermogen om samen te werken en met onvoorziene situaties om te gaan – worden robots geen concurrenten. Hoogstens hele snelle en een beetje 'dommige' collega’s."

Benieuwd hoe de arbeidsmarkt van de toekomst eruitziet en hoe het is om een robot als collega te hebben? Lees dan verder op de website van TNO en zie het voor je.