De concentraties fijnstof, stikstofdioxide en ozon in de lucht leiden in Nederland jaarlijks naar schatting tot ongeveer 12.000 vroegtijdige sterfgevallen en 16.000 spoedgevallen in het ziekenhuis. Daarnaast veroorzaakt luchtvervuiling 4 tot 5 procent van de ziektelast in Nederland.

Na roken levert luchtverontreiniging daarmee een belangrijke bijdrage aan ziekte en sterfte. Omdat fijnstof daarbij de grootste boosdoener is, onderzoekt onderzoeksorganisatie TNO de precieze herkomst ervan.

Fijnstof ontstaat door de verbranding van brandstoffen en door de verwerking en slijtage van materialen. Naast landbouw en gemotoriseerd wegverkeer zijn ook scheepvaart en industrie belangrijke bronnen van fijnstof. Maar ook woestijnstof en zeezout maken deel uit van het totale mengsel fijnstof.

Precieze herkomst moeilijk te vinden

"Om de hoeveelheid fijnstof drastisch te verlagen, moet je eerst weten waar het precies vandaan komt", zegt Martijn Schaap Lead Scientist bij TNO. "Het is alleen heel lastig om van alle lucht die we inademen de precieze herkomst te achterhalen. Dat bijna de helft van alle, in Nederland aanwezige fijnstof, uit het buitenland komt en hiervan een deel onverklaard is, maakt het er niet makkelijker op."

Daarom ontwikkelde TNO een webapplicatie , TOPAS genaamd, die voor ruim 200 Europese steden een actueel inzicht geeft in de herkomst van de aanwezige fijnstof en welk type bron ervoor verantwoordelijk is. Martijn Schaap: "Dankzij TOPAS is er nu wel een makkelijk toegankelijke manier voor beleidsmakers en andere geïnteresseerden om de brontoekenning van fijnstof in te zien."

Fijnstof meten vanuit de ruimte

Alle informatie is nu nog op landenniveau. De volgende stap is dat TOPAS ook de herkomst van fijnstof op provinciaal niveau kan vaststellen. "Ook willen we graag snel gebruikmaken van de data van TROPOMI. Dit is het meest nauwkeurige satellietinstrument ooit dat vanuit de ruimte metingen doet voor onderzoek naar klimaat en luchtverontreiniging."

"Zo kunnen we emissiebronnen nog nauwkeuriger identificeren en aangeven wat hun precieze aandeel is in de uitstoot van fijnstof en andere luchtverontreinigingen."

Binnen zitten bij de houtkachel

Is het gezien de fijnstof buiten dan misschien niet zo gek om momenteel massaal binnen te zitten? Ingeborg Kooter Senior Scientist bij TNO: "Helaas kan blootstelling aan fijnstof in de binnenlucht een minstens net zo groot probleem zijn. Fijnstof niveaus binnen zijn afhankelijk van de concentratie buitenshuis, maar kunnen behoorlijk hoger zijn door koken, houtstook, kaarsen en het roken van sigaretten."

"Dus nu de herfst eraan komt en we door corona nog vaker en langer binnen zitten, is mijn advies om 24/7 een raampje open te zetten, ook in de slaapkamer en ook nu het wat kouder wordt. En haal elke dag een frisse neus, al is het een kwartiertje."

Benieuwd hoe je longen meer lucht krijgen, binnen en buiten? Lees dan verder op de website van TNO en zie het voor je.