Wat maakt een hit een hit? Die vraag fascineert musicoloog Ashley Burgoyne al jaren. Met behulp van kunstmatige intelligentie heeft hij in kaart gebracht hoe muziek zich in ons geheugen nestelt en welke elementen daarbij van doorslaggevend belang zijn.

"Voorspellen of een liedje aanslaat is veel moeilijker dan je denkt", zegt Ashley Burgoyne, docent Computational Musicology aan de Universiteit van Amsterdam. "Er is niet één gemakkelijke formule voor een hit, anders had de muziekindustrie die al wel ontdekt."

Zijn wetenschappelijk onderzoek spitste zich de afgelopen jaren toe op de herkenbaarheid van muziek op de lange termijn. Welke karakteristieken hebben liedjes die we ons nog tientallen jaren herinneren?

Hits herkennen

Om die vraag te beantwoorden maakt Burgoyne gebruik van kunstmatige intelligentie. Door een machine learning-algoritme een grote hoeveelheid audiobestanden te laten analyseren, kan de computer overeenkomsten en verschillen tussen liedjes herkennen. Op basis van deze informatie wist Burgoyne de belangrijkste ingrediënten van een hit te definiëren.

Hij ontdekte dat één onderdeel met kop en schouders boven de rest uitstak: "De melodie is verreweg de belangrijkste indicator om vast te stellen of mensen zich een liedje op de lange termijn herinneren."

Herhaling en conventionaliteit

De onderzoeker stuitte op vier karakteristieken waar het gros van de luisteraars op aanslaat. "De eerste is herhaling binnen de melodie. Dat hoeft niet per se een exacte herhaling te zijn, maar wel een herkenbaar stukje dat meerdere keren terugkomt. De tweede is 'vocal prominence': je wilt de melodie minimaal één keer zo duidelijk mogelijk horen met zo min mogelijk afleiding van andere muzikale elementen. Het eerste couplet van No One van Alicia Keys is een goed voorbeeld."

De laatste twee karakteristieken hebben te maken met wat musicologen 'conventionaliteit' noemen: de muziek moet min of meer aansluiten bij de verwachtingen van de luisteraar. "De melodie is bij voorkeur opgebouwd uit steeds herhaalde patronen van drie tot vijf verschillende noten, die niet té verrassend of ongebruikelijk zijn voor het genre." Ook het stembereik van de zanger of zangeres moet conventioneel zijn. "Je moet gemakkelijk kunnen meezingen. De muziek van Bon Jovi is een typisch voorbeeld."

Meest catchy nummer aller tijden

Simon & Garfunkel zijn volgens Burgoynes bevindingen verantwoordelijk voor de meest conventionele popmelodieën. En het meest catchy nummer aller tijden volgens zijn theorie? Dat bleek uit zowel Nederlands onderzoek (op basis van de Top 2000) als internationaal onderzoek (op basis van de Britse hitlijsten sinds de jaren veertig) Wannabe van de Spice Girls te zijn. "In Nederland scoorde Think van Aretha Franklin ook heel hoog. En het gemakkelijkst te onthouden Queen-nummer is niet Bohemian Rhapsody, maar We Will Rock You - vanwege al die herhalingen."

Burgoyne legt uit dat de muziek zelf goed is voor slechts 20 procent van de variabelen die bepalen op een liedje een hit wordt. "De overige 80 procent bestaat uit zaken als 'star power', het marketingbudget en de platenmaatschappij dat het liedje uitbrengt. 20 procent lijkt weinig. Toch bekijk ik het als musicoloog optimistisch: de muziek is onderdeel van een veel groter geheel aan factoren, maar doet er wel degelijk toe."

Test je Eurovisie-geheugen

Een van de experimenten die Burgoyne momenteel uitvoert in het kader van zijn Hooked on Music-onderzoeksproject, draait om het Eurovisie Songfestival. "Dit muziekspektakel is zeer geschikt om onze wetenschappelijke hypothese - dat de melodie bepaalt of je je een liedje herinnert - op de proef te stellen, want zelfs als je een die-hard fan bent is de kans klein dat je recent nog hebt geluisterd naar bijvoorbeeld de inzending van Malta van vier jaar geleden."

Op amsterdammusiclab.nl kan iedereen zijn of haar muzikale geheugen testen. De voorlopige uitkomsten van het experiment onderstrepen eens te meer het belang van melodie. "Als je Eurovisie een beetje volgt, is de kans groot dat je veel liedjes herkent, ook al weet je misschien niet om welk land of welke artiest het gaat. Tijdens het Songfestival speelt star power een veel kleinere rol dan in de hitlijsten. Het is echt de melodie die bepaalt of je een nummer op de lange termijn herkent."

Hit met één druk op de knop?

Gezien zijn ervaringen met machine learning krijgt Burgoyne geregeld de vraag of hij denkt dat we straks met één druk op de knop een hit kunnen 'schrijven'. "Het korte antwoord is: nee, zo simpel zal het nooit worden. Een veel interessantere vraag is hoe we kunstmatige intelligentie kunnen inzetten als creatieve partner. Met één druk op de knop kunnen er namelijk wél duizend ideeën voor melodieën uit de computer rollen."

Deze mogelijkheid bracht Burgoyne vorig jaar zelf in de praktijk in het kader van het AI Songfestival, een internationale competitie waarin teams uit verschillende landen met behulp van kunstmatige intelligentie een potentiële Songfestivalhit componeerden. "Op basis van succesvolle Eurovisie-liedjes uit het verleden schotelde de computer ons allerlei melodieën voor. Daarmee heeft Willie Wartaal vervolgens het nummer Abbus gemaakt."

Vraag het de wetenschap

Meer weten over het maken van een hit? Of zelf een vraag stellen aan onderzoekers? De Nationale Wetenschapsagenda gaat op zoek naar de antwoorden. Kijk donderdagavond 27 mei naar de Instagram-Livesessie Wat doet muziek met je brein? Volg de NWA op Facebook of Instagram voor meer livesessies.

Kijk hier ook de Instragram-livesessie met Ashley Burgoyne over het maken van een hit terug.