Toenemende antibiotica-resistentie van bacteriën vormt een grote bedreiging voor de volksgezondheid. Gelukkig zijn veel onderzoekers op zoek naar nieuwe manieren om onszelf te beschermen tegen infecties. Zo ook microbioloog Ruben Cebrian Castillo van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij onderzoekt een stofje in rode wijn dat mensenlevens zou kunnen redden.

Antibiotica zijn geneesmiddelen die bacteriële infecties bestrijden. Het gebruik in Nederland is in vergelijking met veel andere landen lager, omdat je antibiotica alleen kunt krijgen als een arts het voorschrijft. Toch vormt antibiotica-resistentie ook hier een bedreiging.

Evolutie

"Wat je ziet, is dat steeds meer bacteriesoorten de werking van antibiotica kunnen weerstaan", vertelt Cebrian. "Dit komt omdat antibioticum te vaak wordt gebruikt of onzorgvuldig wordt ingenomen. Dit bemoeilijkt de behandeling van bijvoorbeeld een long- of darminfectie."

Volgens Cebrian heeft de antibiotica-resistentie grote gevolgen voor de toekomst. "Het zou zomaar kunnen dat bacteriële infecties op den duur niet meer zijn te bestrijden. Een vrij simpele ziekte kan dan dodelijk zijn."

In feite is een bacterieresistentie een natuurlijk proces, dat al miljoenen jaren oud is. "Het is pure evolutie. Bacteriën die resistent zijn geworden tegen antibiotica hebben zichzelf beschermd. Ze overleven en vermenigvuldigen zich beter dan bacteriën die nog wel gevoelig zijn voor antibiotica."

Rode wijn

Om ons in de toekomst te beschermen tegen bacteriële infecties, zijn er dringend nieuwe, goedwerkende antibiotica nodig. Cebrian is een van de onderzoekers die zich bezighoudt met deze zoektocht.

Tijdens zijn onderzoek richt hij al zijn pijlen op een bijzonder stofje, dat je onder meer vindt in rode wijn: resveratrol. "Resveratrol staat bekend om de gunstige gezondheidseffecten", vertelt hij. "Het verlaagt bijvoorbeeld de kans op kanker en hart- en vaatziektes."

Voor zijn onderzoek, dat wordt gesteund vanuit de Nationale Wetenschapsagenda, testte hij samen met collega’s in twee Spaanse laboratoria ruim tachtig varianten van resveratrol. "We gebruiken niet de oorspronkelijke resveratrol, omdat het stofje an sich niet actief genoeg is om bacteriën te bestrijden."

Een combinatie

Om tot het gewenste resultaat te komen, gebruikte Cebrian de resveratrolmoleculen uit drie verschillende families. In sommige gevallen werden ze gecombineerd met bestaande antibiotica, omdat door de combinatie sneller bacteriën kunnen worden aangevallen. De kans dat ze resistentie opbouwen tegen een antibioticum, is dan kleiner.

Inmiddels zijn de gefabriceerde varianten getest op bacteriekolonies. De eerste resultaten zijn veelbelovend. "Sommige tonen een heel krachtige antibacteriële werking, wel duizend keer sterker dan de oorspronkelijke resveratrol", aldus Cebrian.

De volgende stap is een laboratoriumtest. Hierbij wordt een larve van een motvlinder geïnfecteerd met een bacterie. Uit de test moet blijken of een injectie met een antibioticum van de zogeheten resveratrolvariant voor genezing zorgt en of er bijeffecten zijn. Als het een succes wordt, volgt een proef met muizen.

Ideeëngenerator

Het ‘out of the box’-idee van Cebrian wordt mogelijk gemaakt door de Ideeëngenerator van de Nationale Wetenschapsagenda.

Naast Cebrians onderzoek zijn er nog veel andere ideeën die financiering ontvangen via de Nationale Wetenschapsagenda. Denk aan de rol van datingapps in de samenstelling van huwelijkspartners. Of het creëren van een rustgevende omgeving voor autisten. Lees hier meer over de laatste onderzoeken.