Het coronavirus kreeg binnen een paar maanden het onvoorstelbare voor elkaar: een wereld zonder vliegverkeer, volle snelwegen en smog boven miljoenensteden. Nu overheden de maatregelen stapsgewijs versoepelen, stellen onderzoekers zich de vraag hoe deze duurzame levensstijl vastgehouden kan worden.

De pandemie laat in ieder geval zien dat het kan, zeggen Marije van Gent, Reint Jan Renes en Joyce van Brecht van de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Hun onderzoeksgroep Psychologie voor een Duurzame Stad houdt zich bezig met de vraag hoe we kennis over menselijk gedrag kunnen gebruiken om de duurzame transitie te versnellen.

"We moeten met zijn allen 'om'", zegt Van Gent. "Jongeren spelen daarbij een hele belangrijke rol. Zij zijn straks de twintigers en dertigers die met de briljante ideeën moeten komen."

Daarom roept de Nationale Wetenschapsagenda jongeren van 14 tot 18 jaar op om hun onderzoeksvragen over een duurzame wereld na corona in te dienen. De interessantste onderzoeksvraag wordt onderzocht door de HvA.

Duurzaam leven na corona

Volgens de onderzoekers is de coronacrisis het moment om van een duurzame levensstijl (minder reizen en consumeren en meer thuiswerken) de nieuwe norm te maken. "We hebben met de hele samenleving een soort real life-experiment gedaan", aldus Van Gent. "Iedereen heeft kunnen ervaren dat we in staat zijn om in korte tijd totaal ander gedrag aan te leren."

Veel wijzigingen in ons gedrag zijn al klimaatgerelateerd. Een aantal positief, maar ook een aantal negatief: we kopen nu bijvoorbeeld meer online en pakken eerder de auto dan het openbaar vervoer. Uit een recente peiling van ABN AMRO blijkt dat het bewustzijn ten aanzien van het klimaat echter wel degelijk is veranderd door de coronacrisis.

Meer dan driekwart van de ondervraagden wil minder gaan vliegen en autorijden. "Tegelijkertijd vragen bijna net zoveel mensen zich af of het wel mogelijk is om de positieve gevolgen voor het milieu vast te houden", merkt Van Brecht op. "Het is namelijk moeilijk om een zak chips in de kast te houden als je weet dat die chips heel lekker is", vult Renes aan.

Communicatie vanuit overheid

Renes: "Als de maatregelen verder versoepelen, zijn mensen dan bereid om de dingen die ze heel fijn vinden niet te doen omwille van het klimaat? Is het urgentiebesef groot genoeg en gaat de overheid net zo communiceren als tijdens de coronacrisis? Zoals over de cijfers van het aantal coronabesmettingen. Want als deze communicatie wegvalt, is de kans op een fundamentele verandering vrij klein."

“Eigenlijk zou er een team van experts - vergelijkbaar met het Outbreak Management Team - moeten komen dat het klimaat heel nauwgezet voor ons gaat volgen”, zegt Renes.

Collectieve actie

Daarnaast is collectieve actie volgens de onderzoekers essentieel. De coronacrisis heeft dat bewezen. "Er moet draagvlak onder de bevolking zijn en mensen moeten het gevoel hebben dat hun bijdrage helpt", aldus Van Gent. Zo zag men het effect van de maatregelen direct op het aantal coronabesmettingen.

Ze noemt andersreizen.nu als hoopgevend voorbeeld: meer dan 50 grote werkgevers hebben de krachten gebundeld om minder zakelijk te reizen en meer gebruik te maken van duurzame mobiliteit. "Als zulke toonaangevende bedrijven met in totaal honderdduizenden medewerkers meedoen, ontstaat er een massa en kunnen we een nieuwe norm creëren."

Stel je vraag over een duurzame toekomst

Hoe behouden we ook na corona de duurzame levensstijl? Premier Rutte riep enkele weken geleden de 'volwassenen van de toekomst' op om met ideeën te komen over hoe we met en na corona verder moeten.

De NWA geeft invulling aan die oproep en nodigt jongeren van 14 tot 18 jaar uit om onderzoeksvragen in te dienen op vijf verschillende thema's. Per thema wordt de interessantste onderzoeksvraag onderzocht. Welke duurzaamheidsvraag heb jij, die het waard is om verder onderzocht te worden? Stel snel je vraag hier.

Meer artikelen lezen van de Nationale Wetenschapsagenda? Bekijk ze hier.