Koolhydraatrijk, koolhydraatarm, Atkins, paleo: veel mensen zien door de dieethypes het bos niet meer. Goede voeding is essentieel voor een sterke gezondheid en het voorkomen van ziekten. Toch zijn de verleidingen in de supermarkt en op het station soms moeilijk te weerstaan.

Nederlanders worden steeds ouder: de gemiddelde levensverwachting is inmiddels 80 jaar voor mannen en 83 jaar voor vrouwen. Dat je lichaam baat heeft bij goed en gevarieerd eten is algemeen bekend, maar wat is nou hét voedingspatroon voor een lang en gezond leven?

Marian de van der Schueren, lector Voeding en Gezondheid aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN), houdt zich onder meer bezig met de vraag hoe een uitgebalanceerd voedingspatroon kan bijdragen aan fit en vitaal ouder worden.

De urgentie om gezonder te eten is gigantisch, zegt De van der Schueren. "Het zorgt voor beperking van ziekteverzuim en minder chronische ziektes op oudere leeftijd - het merendeel van de zorgkosten komt immers op latere leeftijd. Daarom moet al vanaf de kinderleeftijd geïnvesteerd worden in goede voeding; gezonde schoolkantines, geen reclame op snoep, belonen van een gezonde leefstijl op het werk, en wellicht een vet- of suikertaks op ongezonde producten."

Meer plantaardig, minder dierlijk

Het mensenlichaam kan niet zonder eiwitten, vetten, koolhydraten, vitamines, mineralen en spoorelementen. In de juiste verhoudingen vormen deze onmisbare brandstoffen en bouwstoffen het fundament van een gezond voedingspatroon. De van der Schueren: “Mensen vragen me altijd: wat is goed voor me en wat is slecht voor me? Dan antwoord ik: niks is goed en niks is slecht, het gaat om de balans. De Schijf van Vijf is de basis.”

In 2016 kwam een herziene versie van de Schijf van Vijf uit, gebaseerd op de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad. Daarin werd gepleit voor een meer plantaardig en minder dierlijk voedingspatroon, minder bewerkt voedsel en minder suikerhoudende dranken. Je lichaam functioneert het best op veel groente en fruit, volkorenproducten, minder vlees, genoeg zuivel, een handje ongezouten noten, zachte vetten en voldoende vocht.

Te dik

Een veel voorkomend gevolg van ongezonde voeding is overgewicht: meer dan de helft van de Nederlanders is te dik. Dit brengt dikwijls gezondheidsproblemen met zich mee.

"We bevinden ons in een obesogene leefomgeving: het consumeren van calorierijk voedsel is steeds makkelijker geworden. We worden continu beïnvloed door reclame-uitingen. De goedkope, ongezonde producten liggen vaak op ooghoogte en zijn overal verkrijgbaar. Iedere dag 100 calorieën te veel eten - iets meer dan een halve boterham met beleg - staat gelijk aan vijf kilo extra lichaamsgewicht in een jaar. De balans is dus gewoon heel precair. Bovendien bewogen we vroeger veel meer. Nu zitten we de hele dag. Daardoor verbranden we veel minder calorieën en worden we sneller dik."

Robot geeft voedingsadvies

Hoe gezond of ongezond een voedingspatroon is, heeft dus zowel met kwaliteit als kwantiteit te maken. Bij ouderen komt ondervoeding relatief vaak voor: in verpleeghuizen krijgt 20 tot 25 procent stelselmatig te weinig voedingsstoffen binnen, in de thuiszorg is dit 10 tot 35 procent, afhankelijk van de zorgbehoefte. De van der Schueren werkt mee aan een project waarbij een robotje wordt ontwikkeld die ouderen gaat ondersteunen om beter te eten en langer fit te blijven. Over ruim een jaar moet een prototype worden opgeleverd.

"Ouderen zijn vaak eenzaam, hebben een klein netwerk en weten niet precies wat ze moeten eten", vertelt De van der Schueren. "Verpleegkundigen en verzorgenden voelen zich vaak onbekwaam als het gaat om het geven van voedingsadvies. Wij denken dat zo’n sociale robot behalve met voedingsadvies ook kan helpen om de verbinding te leggen tussen alle verschillende hulpverleners, want die praten nu niet genoeg met elkaar. Niemand heeft het volledige plaatje."

Belasting op ongezonde producten

De van der Schueren ziet zowel bij de ontwikkeling van slimme hulpmiddelen voor ouderen als de promotie van gezonde producten een schone taak weggelegd voor de overheid. "In de meeste supermarkten kom je tegenwoordig binnen in de groente- en fruithoek, maar bij de kassa liggen nog wel de chocoladerepen voor het oprapen. De Nederlander koopt het liefst goedkoop. Mager vlees is bijvoorbeeld duurder dan een vette worst."

Steeds meer ziektes kunnen beter behandeld worden en dat maakt dat Nederlanders alsmaar ouder worden. Volgens De van der Schueren ligt de uitdaging nu in gezond ouder worden. "Er zou een wereld te winnen zijn als er een soort prepensioencursus kwam die is gericht op de vraag hoe je zélf een bijdrage kunt leveren aan gezond oud worden."

Nationale Wetenschapsagenda

Meer weten over wetenschap en gezond ouder worden? Kijk hier op de website van de Nationale Wetenschapsagenda.