Mensen met dementie verliezen veel, maar hun muzikale geheugen blijft nog lang intact. Sander Ram (57) zag het bij zijn eigen moeder. Door haar toe te zingen, lijkt de alzheimer soms even te verdwijnen. Het was even proberen, met vallen en opstaan, maar inmiddels zingt hij hele verpleeghuizen toe.

Die eerste keer dat hij de helende effecten van muziek op het dementerende brein ontdekte? Dat was bij zijn alleenstaande, toen nog thuiswonende moeder, die beginnende alzheimer kreeg. "Soms verdwaalde ze of raakte ze hevig in paniek. Dan had ik de grootste moeite haar weer rustig te krijgen. Met haar praten hielp niet, omdat ze in cirkeltjes dacht, dus bleef ze zichzelf herhalen."

Muziek bleek de eerste stap

Omdat Sander uit een muzikale familie komt en naast docent ook acteur en muzikant is, kreeg hij een idee wat op z’n minst te proberen was. "Over de telefoon – moeder en ik belden dagelijks – besloot ik haar eens toe te zingen."

"Ik koos voor een nummer uit haar jeugd; Lou Bandy met Zoek de zon op. Ze viel stil en binnen de kortste keren zong ze voluit met me mee. Dat voelde voor mij als een magisch moment. Muziek bleek de eerste stap om weer echt contact te kunnen maken met m’n moeder."

"Muziek speelde vroeger al een grote rol in ons gezin", zegt hij. "Mijn moeder was een geschoolde zangeres en kon ook prachtig piano spelen. Zij was het die mij de liefde voor muziek heeft meegegeven. Mooi om te zien dat ze nu helemaal opleeft bij de liedjes die zij mij vroeger geleerd heeft."

Toen al dacht hij: dit zou ook andere ouderen geweldig kunnen helpen. Maar vanwege zijn drukke baan maakte hij daar verder geen werk van. Toen hij echter een periode werkloos raakte, en een oproep zag, waarin werd gevraagd om vrijwilligers die liedjes komen zingen in een verpleeghuis, kon dat haast geen toeval zijn.

Klein beginnen

Sander meldde zich direct aan en begon klein; slechts een uurtje in de week bij het verpleeghuis waar zijn moeder naartoe was verhuisd. Maar het geeft hem zoveel voldoening dat hij er nu twee keer per week met laptop en gitaar op uit trekt om vergeetachtige ouderen met muziek toe te zingen.

“Het is confronterend, maar ook waardevol”

Wat hij dan zoal zingt? "O, van alles. Denk aan nummers van Louis Davids en Eddy Christiani. In berg en dal, klinkt hoorngeschal; dat soort werk. Maar ook Ramses Shaffy en Boudewijn de Groot komen soms langs. Die laatsten vooral als ik zing voor een groep jong dementerenden; mensen van mijn eigen leeftijd dus. Confronterend, je moet er niet aan denken dat jij er zit of één van je vrienden, maar ook heel waardevol om iets voor ze te kunnen doen."

De teksten van de liedjes projecteert Sander op een scherm. "Zij die willen, kunnen dus meezingen. En dat gebeurt ook volop", zegt hij. "Soms komen zelfs allerlei herinneringen boven drijven. Bijvoorbeeld bij mijn moeder, hoe zij samen met ons kinderen liedjes oefende voor feesten en kroonjaren van haar ouders en broers."

Heel makkelijk

Sander: "Dementie is in veel opzichten heel wreed. Ook voor mij, want het is niet makkelijk om je moeder zo te zien afglijden en om in de verpleeghuizen te zien hoe ze er misschien over een tijdje zelf ook aan toe is."

"Maar toch stop ik niet met haar toezingen; het is voor mij veel te belangrijk om deze mooie momenten samen te sparen. Bovendien is het niet dat er niets overblijft door dementie. Mensen blijven die kinderlijke behoefte hebben om iets moois mee te maken en daarin meegenomen te worden."

“Alsof de muziek haar wakker kust uit een diepe sluimer”

Hij ziet het vaak genoeg gebeuren. "Een vrouw die eigenlijk altijd ingedut aan tafel zit, of in bed naar het plafond staart, veert helemaal op bij het horen van een liedje dat ze nog herkent uit haar kindertijd. Alsof de muziek haar wakker kust uit een diepe sluimer."

Sander ziet het als zijn missie om dementerende ouderen dat verzetje te gunnen. Zijn hoop: dat meer mensen een verpleeghuis 'adopteren'.

"Iedereen heeft wel een talent. Of het nu zingen, musiceren of gewoon voorlezen is. Mensen die zeggen daar niet aan toe te komen, jokken een beetje. Want je kunt eigenlijk altijd wel een uurtje per week vrijmaken voor een ander. Zeker als je realiseert hoe goed je je voelt als je een ander eventjes laat glimlachen: dat is echt goud waard."

SamenGezond

Wil jij ook vaker iets doen voor een ander en je hiermee (nog) lekkerder in je vel voelen? Of wil je überhaupt meer doen om je goed te voelen? Het online gezondheidsprogramma SamenGezond helpt je de eerste stappen hiertoe leuker en makkelijker te maken. Vind allerlei inspiratie op de site en help jezelf of je omgeving om gezonder te leven met een online coach, tips en meer.