RIJSWIJK - 'Het was nog donker, toen in de vroege morgen van de tweeëntwintigste december 1946 in onze stad, op de eerste verdieping van het huis Schilderskade 66, de held van deze geschiedenis, Frits van Egters, ontwaakte.' Bij het lezen van deze eerste zin uit De Avonden zal bij menigeen de wat sonore donkerbruine stem van Gerard Reve weerklinken, zoals hij in 1991 het verhaal voor de radio voorlas.

Met De Avonden, waarschijnlijk voor velen het bekendste boek van de schrijver, debuteerde Reve (onder het pseudoniem Simon van het Reve) in 1947 als romanschrijver. Zeven jaar eerder was zijn debuut verschenen: de dichtbundel Terugkeer, waarvan hij in eigen beheer vijftig exemplaren uitgaf.

Rechtbankverslaggever

Gerard Kornelis van het Reve - hij probeerde in 1975 tevergeefs bij de burgerlijke stand zijn naam in Gerard Reve te wijzigen - werd op 14 december 1923 geboren als zoon van communist Gerard Johannes Marinus van het Reve en Janetta Jacoba Doornbusch. Na de lagere school en enkele jaren gymnasium doorliep hij de Amsterdamse Grafische School. Vervolgens werd hij enkele jaren rechtbankverslaggever bij Het Parool.

In 1946 publiceerde Reve De ondergang van de familie Boslowits in het tijdschrift Criterium. Op 1 november 1947 verscheen De Avonden ("een winterverhaal") als zijn eerste roman. Het boek wordt in kleine kring enthousiast ontvangen en bekroond met de Reina Prinsen Geerlingsprijs.

Klassieker

Het duurde echter nog enige tijd voordat de roman, over de laatste lamlendige dagen in 1946 van hoofdpersoon Frits van Egters, doordrong tot groot Nederland en uitgroeide tot klassieker in de vaderlandse literatuur. Reve publiceerde in de jaren veertig nog twee kleine boeken: behalve De ondergang van de familie Boslowits, door velen om zijn beknoptheid als zijn beste werk beschouwd, ook Werther Nieland.

Hanny Michaelis

In 1948 trouwde Reve met dichteres Hanny Michaelis. Begin jaren vijftig was hij de publiciteit in Nederland even zat en vertrok hij met haar naar Londen, waar hij als hulpverpleger in het National Hospital of Nervous Diseases werkte. In Engeland volgde hij een cursus Toneelschrijven. Ook schreef hij The Acrobat and Other Stories, dat Michaelis in 1963 vertaalde (Vier wintervertellingen).

In 1957 keerde Reve terug naar Nederland en werd hij redactiesecretaris van het literaire tijdschrift Tirade. In de jaren zestig volgde dé doorbraak bij het grote publiek. Reve ontdekte de brief als genre. In 1963 verscheen Op weg naar het einde. Reve was inmiddels gescheiden van Michaelis en kwam openlijk voor zijn homoseksualiteit, maar ook zijn hang naar religie uit.

Hij ging in Amsterdam samenwonen met Wim Schumacher ('Wimie' in zijn boeken). In 1964 verhuisde hij naar het Friese Greonterp, waar hij met zijn nieuwe partner Willem Bruno van Albeda ('Teigetje') neerstreek. Later voegde Henk van Manen ('Woelrat') zich bij hen.

Ezelsproces

Reve raakte in die jaren steeds meer in conflict met mensen uit de christelijke hoek (bijvoorbeeld ARP-politicus Hendrik Algra) door zijn beschrijving van religie, dood en homoseksualiteit. Het hoogtepunt was het ezelsproces.

Een publicatie in het tijdschrift Dialoog (april 1965), waarin Reve beschreef hoe God op aarde als ezel terugkeert en hij seks met Hem heeft, leidde tot Kamervragen van SGP'er C.N. van Dis. Reve moest zich voor de rechter wegens godslastering verantwoorden, maar werd twee keer vrijgesproken. In maart 1968 bevestigde de Hoge Raad de vrijspraak.

Op 27 juni 1966 trad 'de godslasteraar' tot ieders verbazing toe tot de Rooms-Katholiek Kerk. De schrijver ervoer die stap als een bevrijding. "Ik gaf een ander geloof op, het marxistische, maar ik ben er beter van geworden." Velen hoonden hem.

Kus

In 1968 werd Reve de P.C. Hooftprijs toegekend. Reve kuste bij de uitreiking minister Klompé (Cultuur), wat hem, maar ook de bewindsvrouw bij sommigen op kritiek kwam te staan. De huldiging in de Vondelstraatkerk in Amsterdam werd rechtstreeks uitgezonden.

Heel tv-kijkend Nederland kon zien hoe hij de Zangeres zonder Naam aanprees. Op de kerk werden anti-homoleuzen geschilderd.

de Grote Gerard Reve Show

De jaren zeventig waren een zeer creatieve periode in Reves leven. Onder meer De taal der liefde (1972), Lieve jongens (1973) en Het lieve leven (1974) kwamen uit. Het grote publiek waardeerde de boeken zeer. In 1974 kreeg de schrijver zelfs zijn eigen tv-show: de Grote Gerard Reve Show (NOS). Ook werd hij Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

In 1974 verhuisde Reve naar het Franse gehucht Le Poët-Laval. Ongeveer een jaar later trok zijn nieuwe levensgezel Joop Schafthuizen ('Matroos Vosch') bij hem in. In het dorp schreef hij Oud en Eenzaam (1978).

CPNB

Het werk van Reve uit de jaren tachtig bevatte veel brievenboeken. Onder meer Brieven aan Josine M. (1981) en Brieven aan Simon C.(1982) kwamen uit. Ook werden brieven uit het archief van Reve zelf gepubliceerd. In 1980 weigerde de CPNB de novelle De Vierde Man als boekenweekgeschenk uit te geven, omdat de inhoud te schokkend zou zijn. Enkele jaren later werd het boek verfilmd, net zoals dat later met De Avonden gebeurde.

In oktober 1993 vertrok Reve naar het Belgische Machelen-aan-de-Leie. Daar zijn de mensen volgens de schrijver "minder nieuwsgierig" dan in Nederland. Dat jaar ontstond in Nederland een mediahype rond zijn zeventigste verjaardag.

Het Hijgend Hart

In 1996 kwam Het boek van violet en dood uit, dat bijna dezelfde titel had als het boek dat, zoals de schrijver jaren eerder zei, "alle andere boeken behalve de Bijbel (Gods Woord) en het telefoonboek" overbodig zou maken. In 1997 was er nog Brieven aan Matroos Vosch 1975-1992. In 1998 kwam Reves laatste roman uit: Het Hijgend Hert.

Laatste rel

Bij zijn 75ste verjaardag werd Reve bevorderd tot Commandeur in de Orde van Oranje Nassau. In 2001 ontstond de laatste rel rond Reve. Hem werd de driejaarlijkse Prijs der Nederlandse Letteren toegekend. Op last van de Vlaamse minister van Cultuur Anciaux werd de trofee niet uitgereikt door koning Albert vanwege het onderzoek wegens ontucht in Belgie tegen Reves partner Schafthuizen. De schijver ontving de oorkonde per post.

De laatste jaren ging Reve steeds zwaarder gebukt onder de ziekte van Alzheimer die uiteindelijk zijn dood inluidde. Twee jaar geleden kwam hij in een verpleeghuis terecht.