Een wereldwijd gemiddelde temperatuurstijging van twee graden lijkt het best nog haalbare. Maar dat neemt niet weg dat ook dan nog zeer ernstige gevolgen zullen optreden.

• Smeltend ijs
Rond de polen en in hooggebergten zal deze gemiddelde temperatuurstijging sowieso aanzienlijk worden versterkt. Zo zal het op de Noordpool gemiddeld wel 6 graden warmer kunnen worden. Als gevolg daarvan zal al het zee-ijs van de Noordpool in de zomer volledig verdwijnen. Ook zullen gebergtegletsjers over de hele wereld halveren of volledig wegsmelten.

• Droogte
Door het smelten van gebergtegletsjers, door veranderingen in de moesson en simpelweg door een toename van de verdamping zullen grote gebieden in China, India, Afrika, Australië, Zuid-Amerika, Midden-Amerika, de VS en het zuiden van Europa, te maken krijgen met ernstige droogtes, verwoestijning, drinkwatertekorten en afname van de landbouwproductiviteit. Door een verwachte toename van bosbranden zal nog extra CO2 vrijkomen.

• Klimaatontheemden
In arme landen zullen nieuwe hongersnoden komen, die mogelijk leiden tot een toename van conflicten. Mede hierdoor kunnen honderden miljoenen ontheemd raken. Deze mensen zullen op zoek gaan naar leefbare gebieden, mogelijk op geheel andere continenten.

• Hittegolven
Naast een toename van de gemiddelde temperatuur zullen ook weersextremen vaker voorkomen. Tijdens droge periodes kan de temperatuur veel verder omhoog schieten. Zelfs in Nederland zal het tijdens hittegolven 40 graden kunnen worden, met een ontwrichtend effect op natuur, waterbeheer, landbouw en mensen. In Europa zullen zonder aanvullende maatregelen steeds meer ouderen als gevolg van zomerhitte komen te overlijden.

• Zachte, natte winters
Gemiddeld krijgt Nederland juist te maken met een toename van de neerslag, zowel in de winter alsook in de zomer. De kans op schaatsweer neemt verder af door een toename van westenwinden, die relatief zachte en vochtige lucht aanvoert. Ook zullen steeds meer wintersportgebieden in de Alpen hun deuren moeten sluiten, doordat de sneeuwgrens (door het uitvergroten van de gemiddelde temperatuurstijging op grote hoogten) honderden meters hoger komt te liggen.

• Zure zeeën
Een grote hoeveelheid CO2 in de atmosfeer zorgt ook voor een grote hoeveelheid CO2 in de oceanen. En dat heeft nog een ander nadelig effect: verzuring. Het oceaanwater wordt door de grote hoeveelheden opgelost CO2 inmiddels meetbaar zuurder. En bij een CO2-concentratie die ervoor zorgt dat de atmosfeer gemiddeld twee graden warmer wordt, zal het oceaanwater op sommige plaatsen zo zuur worden, dat bepaalde soorten plankton, koraal en schelpdieren, er letterlijk in oplossen. Aangezien deze soorten onderaan de voedselketen staan zal de totale ecologische schade van dergelijke verzuring nog groter zijn.

• Uitsterven
Doordat klimaatzones en vegetatiegordels zullen verschuiven over de aardbol, zullen veel soorten letterlijk in de knel komen. Bij een snelle opwarming van twee graden dreigt in totaal maar liefst 35 procent van de mondiale biodiversiteit verloren te gaan. Dat betekent het uitsterven van meer dan een miljoen planten en dieren, waarbij grotere soorten meestal bovenaan de lijst staan. Hiermee gaat de diversiteit die uit miljoenen jaren evolutie voortkomt, letterlijk binnen één enkele eeuw voorgoed verloren.

• Zeespiegelstijging
Bij een snelle temperatuurstijging van twee graden zijn nog allerlei andere schadelijke gevolgen mogelijk, die echter lastig zijn te voorspellen. Zo is het nu al zichtbaar dat ook de ijskap op Groenland aan het smelten is. Volgens sommige modellen zal deze smelt bij een gemiddelde temperatuurstijging van twee graden al zodanig versnellen dat deze onomkeerbaar wordt. Een wereldwijde zeespiegelstijging van enkele meters valt daarmee niet langer uit te sluiten, zeker wanneer ook de West-Antarctische ijskap (net als het reeds afbrokkelende ijs op het Antarctisch schiereiland) gaat smelten.

• Feedbacks

Ook wijst onderzoek uit dat smelt van de Noordpool een kettingreactie in gang kan zetten, doordat grote hoeveelheden methaan onder smeltende permafrost in Siberië en Canada vrijkomen. Dit methaan zorgt weer voor een verdere versterking van het broeikaseffect. Uit metingen blijkt dat dit proces onder de huidige temperatuurstijging al is begonnen - een reden te meer om de opwarming zoveel mogelijk te beperken.

• Escalatie

Als we de temperatuurstijging laten oplopen tot drie graden, is het goed mogelijk dat dergelijke positieve terugkoppelingen in het klimaatsysteem dominant worden. Het proces wordt dan oncontroleerbaar: drie graden wordt vier graden, en vier graden wordt misschien wel 6 graden. De regenwouden van de Amazone zullen dan vrijwel geheel verdwijnen en overal op aarde zal de natuur, door verdroging, bosbranden en het instorten van ecosystemen, extra CO2 gaan uitstoten. Verzuring neemt dan toe tot een niveau waarbij plankton massaal uitsterft en zelfs kalksteenpakketten kunnen gaan oplossen... waarbij extra CO2 vrijkomt.

Zuidelijk Afrika wordt een zandwoestijn, de Indus valt droog en Zuid-Amerikaanse miljoenensteden komen zonder drinkwater. El Niño kan permanent worden, waardoor Australië onbewoonbaar wordt, ook de bossen op Borneo verbranden en de Indiase landbouw marginaliseert. Graan, rijst en maïs worden luxe-artikelen, als ook productiegebieden in het noorden niet langer in de vraag kunnen voorzien. En als deze temperatuurstijging de oceaanbodem eenmaal bereikt, zullen de instabiele gashydraten vrijkomen, die in staat zijn de hele opwarming met nog enkele graden te verhogen. Dan wordt zelfs de oostelijke ijskap op de Zuidpool instabiel. Het zijn de scenario's waar we koste wat kost ver van moeten blijven.

Lees verder:
Hoe blijven we onder de kritische grens van twee graden?
Ontbossing stoppen en ontwikkelingslanden helpen
Voorwaarden voor succes van het verdrag