RIJSWIJK - De premiersrace tussen premier en VVD-lijsttrekker Mark Rutte en PvdA-leider Diederik Samsom heeft alle anderen woensdag enorm pijn gedaan.

Waar Rutte en Samsom beiden 10 zetels winnen, is bij de leeggegeten partijen de teleurstelling groot.

Na de verkiezingen van 2 jaar geleden was het politieke landschap in Nederland versplinterd. VVD en PvdA haalden toen respectievelijk 31 en 30 zetels en de VVD was daarmee een van de kleinste grootste partijen in Europa.

Met de winst van 10 zetels is dat niet meer het geval, maar na VVD en PvdA valt er een gapend gat.

De middelgrote partijen zijn nu fors kleiner dan voorheen. De PVV was in 2010 met 24 zetels nog de derde partij van het land, het CDA was met 21 zetels de vierde partij. Beide partners van de VVD in de gedoogconstructie die ze in oktober 2010 aangingen, verliezen woensdag zwaar.

De PVV van Geert Wilders houdt maar 13 zetels over, evenveel als het CDA. Beide partijen zakken daarmee onder de SP die de 15 zetels houdt die ze nu ook in de Kamer heeft. De SP is dus met 10 procent van de stemmen de derde partij van het land.

Europa

De kiezer koos woensdag niet alleen voor de kemphanen Rutte en Samsom, maar maakte ook duidelijk een keuze voor Europa. Eurosceptische partijen als de SP en de ChristenUnie winnen niet en de anti-Europa-partij PVV verliest ondanks dat Wilders de miljardenhulp aan Griekenland en onafhankelijkheid van Brussel tot thema van de campagne had gemaakt.

Anders dan 2 jaar geleden biedt het politieke landschap nu eigenlijk maar weinig formatiemogelijkheden, ook doordat een aantal partijen samenwerking met de PVV of met de SP uitsluit. VVD en PvdA zijn ondanks de inhoudelijk grote verschillen tot elkaar veroordeeld, daar kan geen liberaal of sociaaldemocraat omheen.

Paars

Met D66 erbij kunnen ze een paars kabinet vormen dat een ruime meerderheid heeft in de Tweede Kamer, maar die in de Senaat ontbeert. Een driepartijencoalitie is alleen mogelijk met een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA, maar het lijkt niet voorstelbaar dat Samsom alleen met de twee partijen in zee gaat die zijn partij de afgelopen 2 jaar vaak zo fel heeft bestreden. Samsom zal daar een partij bij willen die hij als bondgenoot kan zien.

GroenLinks komt daar met het enorme verlies niet voor in aanmerking en de SP wordt niet gepruimd door VVD en CDA en Emile Roemer heeft bovendien aanspraken op regeringsdeelname verloren nu hij in de campagne zo hard is gevallen.

D66 lijkt dan als echte middenpartij, bovendien met 2 zetels winst, de noodzakelijke vierde partij in een breed middenkabinet dat niet alleen een zeer ruime twee derde meerderheid heeft in de Tweede Kamer van 106 zetels, maar ook in de Senaat op een comfortabele meerderheid van 46 zetels kan rekenen.

Volg hier ons liveblog over de verkiezingen

Alles over de verkiezingen in ons dossier

Lees profielen van en uitgebreide interviews met de lijsttrekkers