Onderwijs is niet sexy en daarom is er nu vrijwel geen aandacht voor in de verkiezingsstrijd. Dat stelt oud-D66-minister en huidig voorzitter van de HBO-Raad Thom de Graaf in een interview met NU.nl.

"Onderwijs leent zich minder goed voor een spannend bokswedstrijdje. De onderwerpen die nu massaal de aandacht krijgen in de media zoals zorg en Europa, zijn even heel spannend. Wie praat er nog over immigratie- en asielbeleid zoals bij de vorige verkiezingen?"

Hoe is het gesteld met het onderwijs in Nederland?

"Het onderwijs in Nederland is gelukkig goed, maar kan nog veel beter. Wat betreft hoger onderwijs draaien we goed mee in Europa. Maar op het gebied van onderzoeken en innovatie scoren we nog niet goed genoeg."

Hoe kan het onderzoek kan beter?

"We geven te weinig geld uit aan onderzoek. Dat geldt niet alleen voor de publieke sector als universiteiten en onderzoeksinstituten maar ook de private sector. De research en development uitgaven van bedrijven blijven uiteindelijk ook onder maat. Willen we tot de top vijf kenniseconomieen wereldwijd behoren, dan zullen we echt meer moeten investeren in fundamenteel en praktijkgericht onderzoek."

Hoe was dat enkele jaren geleden?

"We zijn achterop geraakt. Nederland kan niet concurreren op de prijs van arbeid en producten, want we hebben goede inkomens, ook aan de onderkant. Dat betekent dat we op kwaliteit en innovatie moeten concurreren en dus moeten investeren daarin."

Hoeveel extra moeten we investeren?

"Wil je echt een verschil maken, dan praat je over honderden miljoenen op een huidig budget van een paar miljard."

Besteden de politieke partijen er genoeg aandacht aan in hun verkiezingsprogramma's?

"Jawel, maar wat mij echt tegenvalt is dat in het publieke debat tijdens de verkiezingen onderwijs totaal is weggevallen. Het gaat over economie, Europa en zorg."

"Allemaal belangrijk, maar ik weg wel eens 'it's the education, stupid!' Onderwijs is de grondstof van de economie en we komen er in Nederland en Europa alleen bovenop als we daarin durven investeren."

Zegt dat iets over het huidige politieke klimaat waarin veel draait om de korte termijn?

"Weet ik niet. Je kunt Europa niet morgen afschaffen, dat kost ook tijd. Vrijwel alle onderwerpen zijn lange termijn projecten. Het zegt ook wat over de media. Onderwijs is minder sexy en leent zich minder goed voor een spannend bokswedstrijdje."

"De onderwerpen die nu massaal de aandacht krijgen in de media, zijn even heel spannend. Wie praat er nog over immigratie- en asielbeleid? Dat vind ik kortzichtig. Ik hoop dat er in de komende debatten nog over onderwijs wordt gesproken zoals de langstudeerdersboete, studiefinanciering, onderzoek en topsectorenbeleid."

Naast onderwijs maakte uw partij D66 zich in het verleden ook hard voor het referendum en de herkozen burgemeester. Hoe belangrijk zijn deze kroonjuwelen nog?

"Het klinkt misschien gek uit mijn mond, maar ik vind die kroonjuwelen niet zo belangrijk. Ik heb als minister zelf gestreden voor de gekozen burgemeester en als fractievoorzitter ben ik bezig geweest met het referendum en een andere kiesstelsel."

"Maar dat zijn verbeteringen die ik zo zou inwisselen voor andere. Het zijn symbolen van onze vernieuwingswil. Het gaat me niet om de gekozen burgemeester of het referendum. Wij willen de democratie levendig houden. D66 is meer dan alleen de gekozen burgemeester en het referendum."

Wat zijn nu verbeterpunten?

"Meer transparantie. Een ander kiesstelsel met meer directe democratie."

En komt er ooit een gekozen burgemeester?

"Ik hoop dat het snel gebeurt. Mensen willen graag zelf zeggenschap hebben over hun burgemeesters. Het is in dat geval verstandig ze meer zeggenschap te geven over het gemeentebestuur. Ze moeten echt de regeringsleider op lokaal niveau kunnen zijn. Dat is beter voor de slagvaardigheid van het lokaal bestuur."

Pechtold lijkt de partij met zijn pro-Europese koers D66 niet boven de 15 zetels te krijgen.

"D66 heeft altijd geschommeld, maar gemiddeld zitten we rond de twaalf zetels. Als wij nu vijftien zetels halen, zou ik dik tevreden zijn. Vijfentwintig zetels is heel veel voor een partij als D66 en dat is nu niet erg realistisch."

"Dat heeft weinig te maken met ons Europa standpunt. We hebben altijd verder gekeken dan de eigen grenzen. D66 gelooft in Europa en heeft daar goede argumenten voor."

Met welk zetelaantal bent u tevreden?

"Elk zetelaantal boven de tien is winst. Voor mij is het allerbelangrijkste dat D66 een zetelaantal heeft wat Pechtold in staat stelt een belangrijke doorslaggevende rol te spelen. Nodig zijn voor een meerderheid is minstens zo belangrijk als veel zetels hebben."

De partij moet regeren?

"Nee, alleen als je iets te regeren hebt en er een programma ligt dat je wilt uitvoeren. Meer gelet op het politieke spectrum ligt het voor de hand dat een partij als D66 een positieve bijdrage kan leveren aan een kabinet en dat een coalitie over het midden niet kan bestaan zonder D66."

Wat is de houdbaarheidsdatum van Alexander Pechtold?

"Hij kan nog eindeloos doorgaan. Alexander Pechtold is pas vijfeneenhalf jaar fractievoorzitter. Er zijn fractievoorzitters geweest in het verleden die wel 15 jaar hebben gezeten. Ik heb geen enkele reden om te zeggen dat het tijd wordt voor iemand anders."

Moet Pechtold minister worden of in de Kamer blijven?

"Hij moet niets. Hij moet kiezen waar hij het best op zijn plaats is voor de partij en dat kan de Kamer of het kabinet zijn, afhankelijk van de positie die hij kan krijgen en de rol die hij kan vervullen."

Maar zijn ministerschap was geen succes. In de Kamer lijkt hij meer op zijn plek.

"Dat weet ik niet. Hij heeft het in de kamer goed gedaan. We zijn inmiddels zes jaar verder en hij is rijper en ouder. Hij zou het in het kabinet volgens mij ook uitstekend doen. De enige die dat goed kan beoordelen, is Pechtold zelf."