DEN HAAG - Het is goed als er van studenten meer geld wordt gevraagd voor hun studie, bijvoorbeeld door hen na het afstuderen de studiefinanciering terug te laten betalen.

"Maar gebruik studenten niet als melkkoe."

Hiervoor waarschuwt Sijbolt Noorda, voorzitter van De Vereniging van Universiteiten (VSNU) in een interview met NU.nl in aanloop naar de verkiezingen.

U heeft in het afgelopen jaar veel kritiek geuit op de politiek, voornamelijk om de langstudeerboete. Bent u opgelucht dat er een meerderheid is onder de politieke partijen om de maatregel terug te draaien?

"De langstudeerboete is tijdens het vorige regeerakkoord letterlijk op een achternamiddag in Den Haag bedacht tijdens de formatie, toen het alternatief van een hoger collegegeld ineens op bezwaren bleek te stuiten van een partij. Het is een schoolvoorbeeld van een ondoordachte maatregel. Het is geen wonder dat we daar nu mee zitten."

"De draai lijkt me voor het aanzien van de politiek bar slecht. Maar wat mij het meest dwars zit is dat de politieke verwarring wordt afgewenteld op tienduizenden studenten. Je kan hier niet zomaar zo’n groep mee confronteren. En ook de universiteiten en hogescholen hebben ineens hogere kosten."

"Deze discussie is daarnaast opnieuw opgelaaid terwijl we midden in de inschrijvingen van dit studiejaar zaten. Er stonden duizenden studenten bij de balie. Wij wisten ook niet meer wat we ze moeten vertellen."

Bent u nu na de verkiezingen bang voor een 'nieuwe' langstudeerboete? Nadat het bij de vorige formatie het ineens in het regeerakkoord stond.

"Ik hou mijn hart vast dat zoiets opnieuw gebeurd. De politieke partijen zeggen allemaal dat onderwijs hartstikke belangrijk is."

"Politici kunnen niet genoeg benadrukken dat we daar in moeten investeren en dat in het onderzoek de toekomst van Nederland ligt. Maar als puntje bij paaltje komt dan blijkt het niet zo’n grote waarheid te zijn als je zou denken."

Als je de verkiezingsprogramma’s er op na leest dan lijken inderdaad bijna alle partijen meer te willen investeren in het onderwijs. Uit de doorrekeningen van het CPB komt voornamelijk het programma van de VVD goed uit de bus.

"Ik heb in de afgelopen jaren vaak een exemplaar van het verkiezingsprogramma van de VVD onder mijn arm gehad als ik ging praten met Halbe Zijlstra, de staatssecretaris van Onderwijs."

"Dan zei ik, als grapje met een serieuze ondertoon: ik wou dat we hierover zaten te praten, in plaats van over het regeerakkoord dat op allerlei punten ernstig afweek van het VVD-programma."

"Ook in 2010 stonden er al allemaal mooie en belangrijke dingen over onderwijs en onderzoek in de verkiezingsprogramma’s. Maar het blijkt dat de partijen tijdens een formatie heel weinig invloed hebben op wat er gebeurd. Dat is wat mij grote zorgen baart."

U vraagt ook om een investering van de studenten: u bent voor het sociale leenstelsel waarbij studenten aan het einde van de studie de studiefinanciering moeten terugbetalen. Bent u niet bang dat zij dan niet meer gaan studeren?

"Wij vinden dat in het hoger onderwijs in Nederland te weinig geld wordt gestopt. Er zijn nu meer studenten in het hoger onderwijs, maar die worden minder goed bediend dan twintig jaar geleden. Dat moet veranderen."

"Maar ik zie ook wel in dat je daarmee de belastingbetaler gaat overvragen. Dus wij vinden het fair dat als er meer geld komt, studenten na afloop hun studie terug betalen. Ook vinden we het krom dat je nu alleen je studiefinanciering moet terugbetalen als je niet bent afgestudeerd."

"Maar het moet geen bezuinigingsmaatregel worden. Dat vanuit de staatskas minder wordt betaald en de studenten worden aangeslagen als een soort melkkoe. We vinden dat je van studenten meer mag vragen, maar dan moet dit wel ten goede komen van het onderwijs."

Waarom bent u zo bang voor die ‘melkkoe’?

"Er zijn in de loop van de jaren wel meer vreemde dingen gebeurd, kijk dus maar naar die langstudeerboete. Maar dat neemt niet weg dat je optimistisch moet blijven."

"Het niveau van het onderwijs neemt nu stelselmatig af. Maar men wil tot de top vijf behoren. Met meer contacturen en meer variatie in het onderwijs"

"Het is in het onderwijs buitengewoon schadelijk om elke twee jaar weer andere maatregelen te nemen. Het tijdsbesef van de politiek dat in periodes van twee of drie jaar denkt, verdraagt zich niet met wat wij nodig hebben en dat zeven of tien jaar duurt."

"Kijk naar de adviezen van de commissie Veerman. De uitwerking ervan wordt zeer traag aangepakt en van sommige onderdelen komt helemaal niets terecht."

Is het onderwijssysteem in Nederland volgens u verouderd?

"Het is minder goed dan het zou kunnen zijn. Wij horen al jarenlang tot de categorie goed, maar we moeten horen bij de categorie uitstekend. Dat vergt ook investering van de sector zelf."

"In vergelijking met andere Europese landen heb ik geen zorgen over de kwaliteit van het onderwijs. We hebben vanuit de sector er hard aangewerkt dat studenten het bijvoorbeeld gewoner vinden om meer studiepunten te halen in een jaar. "

"Maar dan moet de politiek er niet doorheen gaan fietsen met maatregelen die dat weer verstoren. Een maatregel als de langstudeerboete maakt het voor studenten die bijvoorbeeld twee studies doen buitengewoon kostbaar. "

Waarom moet Nederland eigenlijk tot de top behoren en wordt van studenten meer gevraagd? Zal dit niet betekenen dat veel jongeren niet meer durven of kunnen studeren?

"Het woord top en excellent worden vaak heel slordig gebruikt. Het is statistisch onmogelijk dat iedereen excellent is. Dat heeft dan geen enkele betekenis meer."

"Niet iedereen hoeft een honneurstraject te volgen of de beste cijfers te halen. Maar we hebben wel overtuiging dat meer mensen meer uit zichzelf kunnen halen dan ze tot nu toe doen. Dat is waar we naar streven."

"Ook moeten onze prestaties in vergelijking met andere landen echt zo hoog mogelijk zijn. Onze industrie, onze dienstverlenende bedrijven, banken, advocatuur, ons verzekeringswezen: we hebben internationaal gezien een geweldig hoge naam. Dat komt door de mensen die er werken."

"We zijn geen land met een geweldige thuismarkt. We zijn geen China, we zijn geen VS, wij verdienen ons geld in de rest van Europa en de rest van de wereld. Dat betekent dat je de prestaties van Nederland altijd aan internationale maatstaf moet afmeten. Als wij daar een beetje meehobbelen dan gaat het welvaartsniveau naar beneden."

Wat moet volgens u in het regeerakkoord komen te staan?

"De afgelopen jaren hebben we troonredes gehad waarin het hoger onderwijs en onderzoek helemaal niet voorkwamen. Terwijl het een van de belangrijke slagen is voor het succes van de Nederlandse samenleving."

"Ik zou graag willen dat in het regeerakkoord staat dat wegens het gemeenschappelijk belang het hoger onderwijs in Nederland voorop staat. We moeten heel slim zijn om onze niches te behouden."

"Maar dat kan niet met het bedrag dat er nu voor wordt uitgetrokken. Wij hebben een buitengewoon zorgelijke achterstand qua investeringen. Dan kunnen onze mensen nog zo goed zijn, we hebben er wel te weinig van. Dat is uiteindelijk niet goed voor het investeringsklimaat."

"We weten heel goed dat je beperkingen moet opleggen in tijden van financiële krapte. Daarom doen we zelf ook concessies: onze salarissen staan ook al een tijdje op de nullijn. We zitten echt niet in de wereld van grootverdieners."

"Daarnaast blijf ik pleiten voor het afschaffen van de langstudeerboete en zou ik willen dat het doen van een tweede studie weer verder wordt gestimuleerd, in plaats van onmogelijk gemaakt. Veel studenten komen pas later tot topprestaties. Ik ken verscheidene mensen die nu hoogleraar zijn aan een universiteit, maar begonnen zijn bij de mulo. We moeten het niet zo inrichten dat dit soort lange routes niet meer kunnen."